Rừng nhiệt đới và bảo vệ rừng

Rừng nhiệt đới phân bố ở đới nóng của cả hai bán cầu. Theo mức khái quát SGK, nơi có rừng nhiệt đới thường có nhiệt độ trung bình năm trên 21°C, lượng mưa trung bình năm trên 1700 mm. Các số này dùng để nhận biết điều kiện nóng ẩm của kiểu rừng, không phải số đo hiện nay của mọi địa điểm. Nóng ẩm thuận lợi cho nhiều loài cây sinh trưởng. Rừng có nhiều tầng, nhiều cây thân gỗ, dây leo; phong lan và một số loài khác bám trên cây. Động vật phong phú, có nhiều loài leo trèo như khỉ, vượn và nhiều loài chim. Các tầng và loài khác nhau tạo nhiều nơi sống trong rừng.

Ở nơi có nhiệt và ẩm dồi dào, nhiều loài cây với chiều cao, nhu cầu ánh sáng khác nhau cùng phát triển, tạo cấu trúc nhiều tầng. Cây cao, cây thấp, cây bụi và các loài sống dưới tán không phân bố giống nhau theo chiều cao. Dây leo vươn bám vào cây; cây bám như phong lan có thể ở trên thân, cành, không phải đều nằm dưới mặt đất. Khi xem hình 1 SGK trang 173, tìm các cây cao vượt lên, các tán thấp hơn và phần thực vật sát đất. Dùng hình để mô tả sự phân tầng; không đo chiều cao thật từ kích thước hình vẽ vì hình không cho thước tỉ lệ.

Rừng mưa nhiệt đới hình thành ở nơi mưa nhiều quanh năm, rừng rậm với khoảng 4–5 tầng theo SGK. Ví dụ phân bố ở lưu vực A-ma-dôn, lưu vực Công-gô và một phần Đông Nam Á. Rừng nhiệt đới gió mùa gắn với mùa mưa và mùa khô rõ rệt, cây thường thấp hơn, số tầng ít hơn; nhiều cây rụng lá vào mùa khô. Ví dụ có ở Đông Nam Á và Đông Ấn Độ. Cả hai kiểu có ở Đông Nam Á, nên chỉ tên khu vực chưa đủ để phân biệt; cần xét chế độ mưa và đặc điểm rừng. Ở Việt Nam, kiểu rừng nhiệt đới gió mùa chiếm ưu thế theo bài học. Điều này không có nghĩa mọi nơi trong nước có cùng một kiểu rừng hoặc cùng số tầng.

Rừng nhiệt đới góp phần điều hòa khí hậu, là nơi sống của nhiều loài và lưu giữ đa dạng sinh học. Rừng còn có các nguồn thực phẩm, dược liệu, gỗ và những giá trị khác. Mất rừng làm mất nơi sống, ảnh hưởng đất, nước và khí hậu. Bảo vệ rừng cần ngăn chặt phá, cháy rừng; sử dụng sản phẩm từ rừng tiết kiệm, hợp lí; bảo vệ và phục hồi rừng phù hợp điều kiện từng nơi. Trồng mới có vai trò nhưng không phải lí do cho phép phá rừng tự nhiên có nhiều loài và cấu trúc đã hình thành lâu dài.