Nhà nước và đời sống Văn Lang, Âu Lạc

Khoảng thế kỉ VII TCN, công cụ bằng đồng và sắt phát triển, làm sản xuất của người Việt cổ có nhiều chuyển biến. Cư dân cần cùng tổ chức đời sống, làm thủy lợi và chống ngoại xâm. Những nhu cầu ấy thúc đẩy sự ra đời của Nhà nước Văn Lang. Địa bàn chủ yếu gắn với lưu vực các dòng sông lớn ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ngày nay; kinh đô ở Phong Châu. Đây là nhà nước đầu tiên ở Việt Nam, mở ra thời kì dựng nước đầu tiên trong lịch sử dân tộc.

Đứng đầu là Hùng Vương, có lạc hầu giúp việc. Nước chia thành 15 bộ, mỗi bộ do lạc tướng đứng đầu. Dưới bộ là chiềng, chạ, do bồ chính đứng đầu. Đọc sơ đồ từ trung ương xuống bộ rồi tới chiềng, chạ để ghép đúng cấp với người phụ trách. Tổ chức này còn sơ khai, đơn giản, chưa có pháp luật thành văn. SGK ghi Hùng Vương tương truyền trải qua 18 đời; đây là thông tin truyền tụng, không dùng để tự gán niên đại chính xác cho từng đời vua.

Cuối thế kỉ III TCN, nhà Tần đưa quân đánh xuống phía nam. Người Lạc Việt và Âu Việt đoàn kết chống xâm lược, cử Thục Phán lãnh đạo. Thục Phán lên làm vua, xưng An Dương Vương, lập nước Âu Lạc khoảng năm 208 TCN. Kinh đô chuyển từ Phong Châu ở miền trung du xuống Cổ Loa ở đồng bằng, nay thuộc Hà Nội. Tổ chức nhà nước cơ bản kế thừa Văn Lang, nhưng quyền lực của vua cao hơn, lãnh thổ mở rộng; quân đội và vũ khí được tăng cường, thành Cổ Loa kiên cố. Năm 179 TCN, Triệu Đà chiếm Âu Lạc, chấm dứt nền độc lập của nhà nước này. | Nội dung | Văn Lang | Âu Lạc | |---|---|---| | Thành lập | Khoảng thế kỉ VII TCN | Khoảng 208 TCN | | Người đứng đầu | Hùng Vương | An Dương Vương | | Kinh đô | Phong Châu | Cổ Loa | | Tổ chức | Sơ khai, đơn giản | Kế thừa, quyền lực vua cao hơn | | Điểm nổi bật | Mở đầu thời kì dựng nước | Quân đội, vũ khí và thành Cổ Loa |

Cư dân Văn Lang, Âu Lạc lấy trồng lúa nước làm nghề chính, đã biết dùng cày. Họ còn trồng hoa màu, trồng dâu, nuôi tằm. Luyện kim dần được chuyên môn hóa: đúc đồng đạt nhiều thành tựu như trống Ngọc Lũ, thạp Đào Thịnh; cư dân bước đầu biết rèn sắt. Gạo nếp, gạo tẻ là nguồn lương thực chính. Cư dân chủ yếu ở nhà sàn làm bằng tre, nứa, gỗ, lá; đi lại bằng thuyền. Trang phục phổ biến của nam là đóng khố, cởi trần; nữ mặc váy, yếm. Vào lễ hội, họ dùng thêm mũ lông chim và đồ trang sức. Các đặc điểm ấy gắn với đời sống ở vùng sông nước và sản xuất nông nghiệp.

Cư dân thờ cúng tổ tiên và các vị thần trong tự nhiên như thần Sông, thần Núi, thần Mặt Trời. Những lễ hội gắn với nông nghiệp lúa nước có các hoạt động múa hát. Họ có tục xăm mình, nhuộm răng đen, ăn trầu, làm bánh chưng, bánh giày. Những thành tựu vật chất và tinh thần tạo nên nền văn minh đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, góp phần hình thành nền tảng bản sắc văn hóa dân tộc. Lễ hội Đền Hùng ngày 10 tháng 3 âm lịch hằng năm thể hiện lòng biết ơn các Vua Hùng và đạo lí hướng về cội nguồn.

Văn Lang mở đầu thời kì dựng nước; Âu Lạc kế thừa và phát triển tổ chức, sức mạnh quân sự. Đời sống cư dân gắn với nông nghiệp lúa nước và nghề luyện kim, cùng tín ngưỡng, phong tục phong phú. Khi tìm hiểu, kết hợp nội dung với hiện vật và giữ đúng cách ghi niên đại, truyền thuyết của nguồn.