Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938

Năm 938, quân Nam Hán do Hoằng Tháo chỉ huy theo đường biển xâm lược nước ta. Ngô Quyền lựa chọn vùng cửa sông Bạch Đằng để bố trí trận địa, gấp rút chuẩn bị đánh giặc. Vùng cửa sông có thủy triều lên xuống, xung quanh có cồn gò, bãi, đầm lầy thuận lợi bố trí quân thủy và bộ. Ngô Quyền cho đóng cọc lớn, vạt nhọn, bịt sắt xuống lòng sông, kết hợp bãi cọc với lực lượng mai phục. Địa thế thuận lợi chỉ phát huy qua sự chuẩn bị và cách tổ chức đánh giặc.

Khi nước triều lên, cọc ngập dưới mặt nước. Quân ta dùng thuyền nhẹ khiêu chiến, giả thua rút để dụ thuyền Nam Hán đuổi vào trận địa. Khi nước triều rút, cọc nhô lên, quân ta phản công; thuyền đối phương mắc cọc, rối loạn, khó rút chạy. Quan sát mô hình hai mức nước để nối đúng thời điểm với hoạt động. Các cọc được đóng trước trận đánh; không phải chờ triều rút mới đi đóng. Hình chỉ giải thích nguyên lí, không thể hiện số cọc, kích thước hoặc vị trí trận địa thực tế.

Nét độc đáo là sự kết hợp: chọn đúng địa thế cửa sông, lợi dụng nhịp thủy triều, chuẩn bị bãi cọc, chủ động dụ đối phương và phối hợp mai phục, phản công. Bãi cọc là một bộ phận của kế hoạch, không phải nguyên nhân duy nhất tách khỏi quân đội và sự chỉ huy. Kết quả trực tiếp là đánh bại cuộc xâm lược của quân Nam Hán. Từ kết quả ấy, cần xét tác động đối với cả tiến trình lịch sử để nêu ý nghĩa của chiến thắng.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 chấm dứt vĩnh viễn thời kì Bắc thuộc, mở ra kỉ nguyên độc lập, tự chủ lâu dài cho dân tộc. Đây là ý nghĩa vượt khỏi kết quả đánh bại một đạo quân trong một trận. Họ Khúc gây dựng quyền tự chủ, Khúc Hạo cải cách, Dương Đình Nghệ chống Nam Hán; Ngô Quyền với chiến thắng năm 938 hoàn thành bước ngoặt của quá trình ấy. Tự chủ, độc lập đã nhiều lần được giành trong các cuộc đấu tranh trước, nhưng đến chiến thắng này mới mở ra thời kì lâu dài. Tư liệu SGK trang 85 đánh giá trận thắng tạo cơ sở khôi phục quốc thống và để lại ảnh hưởng cho các triều đại sau. Khi dùng tư liệu, phân biệt lời đánh giá ý nghĩa với các thông tin về diễn biến trận đánh.

Nhớ kế sách theo mạch chuẩn bị → dụ quân khi triều lên → phản công khi triều rút. Nhớ ý nghĩa năm 938 là bước ngoặt kết thúc Bắc thuộc, mở thời kì độc lập, tự chủ lâu dài; đặt trong sự tiếp nối thành quả của họ Khúc và họ Dương.