Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên

Thiên nhiên cung cấp không khí, nước, ánh sáng, nhiệt và không gian sống. Địa hình, khí hậu, đất, nguồn nước ảnh hưởng đến nơi cư trú, sinh hoạt và sản xuất. Con người sử dụng các điều kiện đó, đồng thời làm biến đổi thiên nhiên qua khai thác, chất thải hoặc hoạt động bảo vệ, phục hồi. Khi phân tích một ví dụ, xác định chiều tác động: thiên nhiên ảnh hưởng đến con người, hay hoạt động con người làm đổi thiên nhiên. Một tình huống có thể có cả hai chiều.

Nông nghiệp chịu ảnh hưởng rõ của tự nhiên vì cây trồng, vật nuôi cần nhiệt độ, nước, ánh sáng, không khí và đất phù hợp. Thiếu nước có thể làm giảm sinh trưởng; bão, lũ hoặc hạn có thể gây thiệt hại. Tự nhiên vừa tạo thuận lợi vừa đặt ra khó khăn. Chọn cây, vật nuôi và thời vụ phù hợp, cùng các biện pháp kĩ thuật, giúp sử dụng điều kiện thuận lợi và hạn chế khó khăn. Kĩ thuật phát triển không có nghĩa nông nghiệp hoàn toàn không cần nước, nhiệt hoặc các điều kiện tự nhiên khác.

| Hoạt động | Ví dụ tác động của thiên nhiên | |---|---| | Công nghiệp | Khoáng sản cung cấp nguyên liệu, nhiên liệu; nguồn năng lượng phục vụ sản xuất | | Giao thông | Địa hình bằng phẳng thuận lợi hơn cho làm đường; sông, hồ có thể phục vụ đường thủy | | Du lịch | Cảnh quan, khí hậu và sinh vật có thể tạo sức hấp dẫn | Tài nguyên và điều kiện thuận lợi chưa tự bảo đảm một ngành phát triển. Cần xét kĩ thuật, vốn, lao động, hạ tầng và cách tổ chức. Sông nhiều cũng không có nghĩa đoạn sông nào, thời điểm nào đều an toàn và thuận lợi cho giao thông.

Khai thác quá mức có thể làm suy giảm đất, rừng, sinh vật hoặc cạn kiệt dần khoáng sản. Chất thải không được kiểm soát có thể gây ô nhiễm: khói, bụi vào không khí; nước thải, rác vào sông, hồ, biển; chất ô nhiễm thấm vào đất và nước dưới đất. Ví dụ minh họa: một cơ sở xả nước thải chưa xử lí vào sông có thể làm giảm chất lượng nước, ảnh hưởng nơi sống của sinh vật và việc dùng nước. Khi tìm hiểu cơ sở thật, cần nguồn kiểm chứng, không chỉ nhìn một bức ảnh rồi khẳng định loại chất hoặc mức ô nhiễm.

Bảo vệ rừng, phủ xanh đất trống, canh tác hợp lí, xử lí chất thải và phục hồi nơi sống góp phần cải thiện môi trường. Hiệu quả còn phụ thuộc cách thực hiện và điều kiện nơi áp dụng; không chỉ đếm số cây trồng mà bỏ việc cây sống, phù hợp nơi trồng hay không. Ví dụ minh họa có hai chiều: nguồn nước giúp sản xuất; nếu sản xuất gây ô nhiễm nước, chính điều kiện sử dụng nước có thể bị ảnh hưởng trở lại. Vì vậy bảo vệ thiên nhiên cũng là bảo vệ điều kiện sống và sản xuất của con người.