Khởi nghĩa chống nhà Lương
Nửa đầu thế kỉ VI, chính quyền đô hộ nhà Lương tăng tô thuế, vơ vét và cai trị khắc nghiệt, khiến các cuộc đấu tranh của người Việt tiếp tục bùng nổ. Lý Bí là một hào trưởng địa phương, lãnh đạo cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của giai đoạn này.
Đầu năm 542, khởi nghĩa bùng nổ, lật đổ chính quyền đô hộ và làm chủ Giao Châu. Cần phân biệt mốc bắt đầu khởi nghĩa năm 542 với mốc thành lập nước Vạn Xuân năm 544.
Bài luyện: Chống chính quyền nào?
Khởi nghĩa Lý Bí bùng nổ trong bối cảnh nào?
Đây là bối cảnh kháng chiến của Hai Bà Trưng, khác thế kỉ VI.
Chính sách nhà Lương gây bất bình và dẫn tới khởi nghĩa Lý Bí.
Đây là sự kiện gắn với Bà Triệu.
Đây là cuộc đấu tranh ở thế kỉ VIII, sau Lý Bí.
Lời giải
Chọn B. Nửa đầu thế kỉ VI, nhà Lương áp đặt chính sách cai trị khắc nghiệt, tăng thuế, vơ vét nhân dân. Lý Bí lãnh đạo khởi nghĩa năm 542 nhằm chống ách đô hộ ấy.
Năm 544: dựng nước Vạn Xuân
Đầu năm 544, Lý Bí xưng là Lý Nam Đế, lập nước Vạn Xuân, đóng đô ở vùng cửa sông Tô Lịch, nay thuộc Hà Nội. Ông thành lập triều đình, dựng điện Vạn Thọ và chùa Khai Quốc. Tên Vạn Xuân thể hiện mong muốn đất nước bền vững lâu dài.
Xưng đế, đặt quốc hiệu và xây dựng triều đình cho thấy ý thức tự chủ, tự cường, khả năng tự làm chủ đất nước. Đó là thành quả của đấu tranh; mong muốn bền vững không có nghĩa nước Vạn Xuân thực tế tồn tại mãi.
Bài luyện: Khởi nghĩa và lập nước
Cặp mốc nào đúng?
Thứ tự đúng là khởi nghĩa năm 542, lập nước năm 544.
Nhà Tùy xâm lược năm 602, không phải năm 544.
Hai Bà Trưng và Bà Triệu thuộc những mốc sớm hơn.
Phương án phân biệt đúng hai bước của quá trình đấu tranh và dựng nước.
Lời giải
Chọn D. Khởi nghĩa bùng nổ đầu năm 542 và giành quyền làm chủ Giao Châu. Đầu năm 544, Lý Bí xưng Lý Nam Đế, lập Vạn Xuân và tổ chức triều đình tự chủ.
Bài luyện: Ý nghĩa dựng nước
Việc xưng đế, đặt quốc hiệu Vạn Xuân và lập triều đình thể hiện điều gì?
Các hành động xác lập một nhà nước tự chủ, với khát vọng trường tồn.
Đây là việc xây dựng quyền tự chủ, không phải từ bỏ.
Lý Bí lập quốc hiệu và triều đình riêng, không phải xin thành quận.
Nhà nước vẫn phải kháng chiến khi quân Lương xâm lược.
Lời giải
Chọn A. Xưng đế, đặt quốc hiệu và xây dựng triều đình khẳng định khả năng tự làm chủ đất nước. Tên Vạn Xuân còn gửi gắm mong muốn đất nước bền vững lâu dài; đó là ý nghĩa, không phải lời khẳng định về thời gian tồn tại thực tế.
Triệu Quang Phục tiếp tục kháng chiến
Năm 545, quân Lương xâm lược Vạn Xuân. Triệu Quang Phục thay Lý Bí tiếp tục lãnh đạo kháng chiến, xây dựng căn cứ ở đầm Dạ Trạch, thuộc vùng Hưng Yên ngày nay. Ông tận dụng địa hình đầm lầy và sự thông thuộc của nghĩa quân để đánh bất ngờ, tiếp tục bảo vệ thành quả. Kháng chiến thắng lợi, ông lên ngôi, gọi là Triệu Việt Vương.
Năm 602, nhà Tùy đưa quân xâm lược, nước Vạn Xuân chấm dứt. Vì vậy cần đọc cả quá trình: giành chính quyền → dựng nước → kháng chiến bảo vệ → cuối cùng bị xâm lược; không gộp tất cả thành một sự kiện ở năm 542.
Bài luyện: Vai trò người lãnh đạo
Triệu Quang Phục có vai trò nào trong quá trình bảo vệ Vạn Xuân?
Ông lãnh đạo chống xâm lược, không phải quân Tùy.
Ông thuộc lực lượng kháng chiến bảo vệ Vạn Xuân.
Đây là các hoạt động và danh hiệu phù hợp vai trò của ông.
Hát Môn năm 40 gắn với Hai Bà Trưng.
Lời giải
Chọn C. Triệu Quang Phục tiếp tục cuộc kháng chiến chống Lương, chọn đầm Dạ Trạch làm căn cứ. Sau thắng lợi, ông lên làm vua với danh hiệu Triệu Việt Vương.
Đọc bốn mốc và rút nhận xét
| Mốc | Sự kiện chính |
|---|---|
| 542 | Lý Bí khởi nghĩa, làm chủ Giao Châu |
| 544 | Lý Nam Đế lập nước Vạn Xuân |
| 545 | Quân Lương xâm lược; quá trình kháng chiến bảo vệ tiếp tục |
| 602 | Nhà Tùy xâm lược, Vạn Xuân chấm dứt |
Đối chiếu bảng với sơ đồ SGK trang 74. Tư liệu ở trang 75 nhận xét việc Lý Bí tự làm chủ đất nước có tác dụng mở đường cho các triều đại độc lập sau này. Kết hợp diễn biến với nhận xét để thấy ý nghĩa: thể hiện tinh thần độc lập, tự cường, để lại kinh nghiệm dựng nước và giữ nước, thúc đẩy đấu tranh về sau.
Bài luyện: Đánh giá cả quá trình
Nhận xét nào đúng về nước Vạn Xuân và khởi nghĩa Lý Bí?
Nước Vạn Xuân được lập năm 544 và có quá trình tồn tại, bảo vệ.
Phương án giữ cả thành quả thực tế và ý nghĩa lịch sử.
Tên gọi thể hiện khát vọng, không quyết định thời gian tồn tại.
Nhà Tùy xâm lược năm 602, không lập nước giúp Lý Bí.
Lời giải
Chọn B. Vạn Xuân ra đời năm 544, thể hiện quyền tự chủ và khát vọng độc lập. Dù nhà nước chấm dứt khi nhà Tùy xâm lược năm 602, quá trình đấu tranh vẫn để lại kinh nghiệm dựng nước, giữ nước và thúc đẩy những cuộc đấu tranh sau.
Ghi nhớ
Nhớ mạch 542 khởi nghĩa, 544 dựng nước, 545 chống quân Lương, 602 Vạn Xuân chấm dứt. Phân biệt vai trò Lý Bí trong giành chính quyền, dựng nước với Triệu Quang Phục trong tiếp tục kháng chiến. Kết quả cuối cùng và ý nghĩa lịch sử là hai nội dung cần trình bày riêng.
Đang học