Lược đồ trí nhớ

Khi nhớ đường đến trường, trong trí óc thường có điểm xuất phát, chỗ rẽ và những điểm mốc dễ nhận ra. Những thông tin không gian được giữ lại trong trí óc hình thành lược đồ trí nhớ. Nó phản ánh cách một người ghi nhớ và cảm nhận không gian mình biết. Có thể thể hiện những thông tin ấy thành một hình vẽ giản lược để giới thiệu đường đi hoặc một khu vực. Hai người có thể nhớ những điểm mốc khác nhau, nên hình vẽ không nhất thiết giống hệt. Dù vậy, hướng đi và vị trí quan trọng phải phù hợp với nơi được mô tả.

Để vẽ đường đi, chuẩn bị giấy, bút và hồi tưởng một tuyến quen thuộc. Có thể thực hiện theo trình tự: 1. Xác định nơi xuất phát, nơi đến và hướng đi chính. 2. Nhớ các chỗ rẽ, giao lộ và điểm mốc dễ nhận ra trên tuyến. 3. Vẽ tuyến chính, đặt điểm mốc theo thứ tự và vị trí tương đối. 4. Thêm tên, kí hiệu, chỉ dẫn hướng; ghi khoảng cách gần đúng khi có căn cứ. 5. Đọc lại từ đầu đến cuối, kiểm tra chỗ thiếu hoặc chưa chắc nhớ đúng. Ví dụ minh họa: từ Nhà đi về đông đến Chợ, rồi đi về bắc đến Trường. Điểm Chợ vừa là mốc nhận biết vừa đánh dấu chỗ đổi hướng. Nếu chỉ ghi Nhà và Trường mà bỏ chỗ rẽ, người đọc có thể không hiểu tuyến cần đi.

Với một khu vực, trước hết hình dung tổng thể: giới hạn khu vực, các đối tượng chính và vị trí của chúng đối với nhau. Chọn cách đặt hướng, phác những khu chính, rồi thêm tên và kí hiệu cần thiết. Không cần vẽ mọi chi tiết nếu chúng làm khó nhận ra cấu trúc chung. Trong khuôn viên minh họa, cổng ở phía nam, hiệu bộ nằm đối diện cổng; Nhà A ở phía tây, Nhà B ở phía đông; sân bóng ở phía bắc Nhà B. Những vị trí tương đối này giúp người đọc hình dung khuôn viên, dù hình không theo tỉ lệ đo đạc.

Một lược đồ hữu ích cần cho người đọc biết đang mô tả nơi nào, đi theo hướng nào và nhận ra các điểm mốc. Với khoảng cách chỉ ước chừng, cần ghi rõ gần đúng; nếu hình chỉ thể hiện vị trí tương đối thì không dùng thước đo trên hình để suy ra khoảng cách thực tế. Khi không nhớ rõ một chỗ rẽ hoặc một vị trí, nên kiểm lại bằng quan sát phù hợp, bản đồ hoặc nguồn thông tin tin cậy trước khi dùng để chỉ đường. Câu luyện giúp kiểm cách đọc và cách làm; kĩ năng tự vẽ còn cần được thực hành bằng việc phác lược đồ và đối chiếu với không gian thật.