Khởi nghĩa Hai Bà Trưng và Bà Triệu

Thời thuộc Hán, nhân dân chịu chính sách cai trị hà khắc, tô thuế nặng. Chính quyền đô hộ còn khống chế các lạc tướng và con cháu họ, khiến quý tộc Việt bất bình, nhân dân oán hận. Trưng Trắc và Trưng Nhị, con gái lạc tướng huyện Mê Linh, dựng cờ khởi nghĩa để giành lại quyền tự chủ. Nguyên nhân là những chính sách áp bức và sự bất bình của nhân dân; mục đích là chống ách đô hộ, giành quyền làm chủ. Khi trình bày, cần nối hai ý này, tránh chỉ kể tên người lãnh đạo.

Mùa xuân năm 40, Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa ở cửa sông Hát, tức Hát Môn, nay thuộc Hà Nội. Tướng lĩnh nhiều nơi hưởng ứng. Từ đây, nghĩa quân theo đường sông Hồng tiến đánh Mê Linh, Cổ Loa rồi tấn công Luy Lâu, trị sở của chính quyền đô hộ. Khởi nghĩa thắng lợi, Trưng Trắc được tôn làm vua, đóng đô ở Mê Linh. Cần phân biệt Hát Môn là nơi phát động khởi nghĩa, Luy Lâu là trị sở bị đánh chiếm, còn Mê Linh là nơi đóng đô sau thắng lợi.

Năm 42, nhà Hán cử Mã Viện đưa đại quân sang đàn áp. Hai Bà Trưng cùng các tướng sĩ chiến đấu anh dũng; đến năm 43, cuộc khởi nghĩa bị đàn áp. Quyền tự chủ đã giành được chỉ tồn tại trong một thời gian. Dù vậy, cuộc khởi nghĩa chứng tỏ tinh thần đấu tranh bất khuất của người Việt, tạo tiền đề cho việc khôi phục độc lập, tự chủ về sau. Kết quả cuối cùng bị đàn áp không xóa đi thắng lợi bước đầu và ý nghĩa lịch sử ấy.

Đầu thế kỉ III, chính quyền đô hộ nhà Ngô cai trị hà khắc, bóc lột tàn bạo, làm đời sống nhân dân cực khổ. Năm 248, Bà Triệu, còn gọi là Triệu Thị Trinh, lãnh đạo khởi nghĩa từ căn cứ núi Nưa, thuộc vùng Thanh Hóa ngày nay. Nghĩa quân đánh hạ nhiều huyện lị, thành ấp ở Cửu Chân, Cửu Đức, Nhật Nam, khiến cả Giao Châu chấn động. Nhà Ngô đưa quân sang đàn áp. Do chênh lệch lực lượng, khởi nghĩa bị đàn áp, Bà Triệu anh dũng hi sinh. Cuộc khởi nghĩa làm rung chuyển chính quyền đô hộ, góp phần thức tỉnh ý thức dân tộc và tạo đà cho các cuộc đấu tranh sau. Mục đích giành độc lập cần phân biệt với kết quả chưa giành được độc lập lâu dài.

| Nội dung | Hai Bà Trưng | Bà Triệu | |---|---|---| | Bùng nổ | Năm 40 | Năm 248 | | Chống chính quyền | Nhà Hán | Nhà Ngô | | Nơi khởi nghĩa | Hát Môn | Núi Nưa | | Kết quả chính | Giành tự chủ, sau bị đàn áp năm 43 | Đánh nhiều huyện lị, sau bị đàn áp | | Ý nghĩa chung | Tinh thần bất khuất, cổ vũ đấu tranh giành độc lập | Tinh thần bất khuất, cổ vũ đấu tranh giành độc lập | Những bức tranh Đông Hồ trong SGK trang 72–73 thể hiện hình tượng hai cuộc khởi nghĩa trong nghệ thuật dân gian. Đó không phải ảnh chụp tại thời điểm sự kiện; cần đọc chú thích và kết hợp tư liệu lịch sử. Việc lập đền thờ các nữ anh hùng thể hiện lòng biết ơn của nhân dân.