Đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa

Biểu đồ khí hậu thường thể hiện nhiệt độ và lượng mưa của 12 tháng. Trước khi đọc số, cần xác định tên trạm, thời kì nếu có, chú giải và đơn vị của từng trục. Ở biểu đồ trạm A, đường đỏ là nhiệt độ, đọc theo trục trái °C; cột xanh là lượng mưa, đọc theo trục phải mm. Hai trục có đơn vị và bước chia khác nhau. Một cột cao ngang một điểm trên đường không có nghĩa lượng mưa bằng nhiệt độ. Chỉ so các số trong cùng đại lượng. Trạm A và số liệu dưới đây do BTVN tự đặt để luyện đọc, không gắn địa điểm hay năm thống kê thực tế.

| Tháng | Nhiệt độ (°C) | Lượng mưa (mm) | |---|---|---| | 1 | 18 | 30 | | 2 | 19 | 40 | | 3 | 21 | 60 | | 4 | 24 | 100 | | 5 | 27 | 180 | | 6 | 29 | 240 | | 7 | 30 | 300 | | 8 | 29 | 280 | | 9 | 27 | 200 | | 10 | 24 | 100 | | 11 | 21 | 50 | | 12 | 19 | 20 | Đọc từng cột số riêng. Nhiệt độ cao nhất là 30°C ở tháng 7, thấp nhất 18°C ở tháng 1; lượng mưa lớn nhất 300 mm ở tháng 7, nhỏ nhất 20 mm ở tháng 12. Hai đại lượng cùng cao nhất ở tháng 7 trong ví dụ này, nhưng không bắt buộc mọi trạm đều như vậy.

Đọc theo thứ tự nhiệt độ rồi lượng mưa. Trạm A có nhiệt độ tăng từ tháng 1 đến tháng 7 rồi giảm; tháng 7 cao nhất 30°C, tháng 1 thấp nhất 18°C, chênh lệch 12°C. Mưa tập trung hơn vào giữa năm; riêng tháng 7 có 300 mm, trong khi tháng 12 chỉ 20 mm. Nếu bài tập quy ước tháng mưa từ 100 mm trở lên là tháng mưa nhiều, trạm A có các tháng 4–10 đáp ứng. Đây là điều kiện của ví dụ, không phải quy tắc chung bắt buộc cho mọi cách phân mùa mưa. Những nhận xét cần nêu căn cứ từ bảng hoặc biểu đồ, không chỉ viết “nóng” hay “mưa nhiều”.

Mở SGK trang 153–154. Với mỗi biểu đồ, đọc tên trạm, chú giải, hai trục và các tháng, sau đó ghi nhiệt độ trung bình năm, tổng mưa năm, tháng nóng nhất/lạnh nhất, tháng mưa nhiều nhất/ít nhất. Đối chiếu vị trí trên hình 2 trang 154 để nhận biết đới khí hậu. | Trạm trong SGK | Nhiệt độ trung bình năm | Tổng mưa năm | |---|---|---| | Tích-xi | −12,8°C | 321 mm | | Xơ-un | 13,3°C | 1 373 mm | | Ma-ni-la | 27,3°C | 2 047 mm | Theo vị trí và đặc điểm biểu đồ trong sách, Tích-xi thuộc đới lạnh, Xơ-un thuộc đới ôn hòa, Ma-ni-la thuộc đới nóng. Tích-xi có nhiệt độ trung bình năm âm; dấu “−” không được bỏ khi so sánh. Các số trên dùng đúng bộ dữ liệu SGK, không phải số đo thời tiết hôm nay; sách không ghi thời kì thống kê cụ thể trong các biểu đồ này. Khi thực hành trên giấy, lập một bảng kết quả cho từng trạm theo các mục vừa đọc, kiểm lại đơn vị và giải thích nhận xét bằng số liệu. Các câu luyện dưới đây kiểm cách đọc và suy luận; việc hoàn thành bảng vẫn là một hoạt động thực hành riêng.