Lớp đất giúp cây sinh trưởng
Đất là lớp vật chất mỏng, vụn bở trên bề mặt lục địa và đảo. Đặc trưng của đất là độ phì: khả năng cung cấp nước, chất dinh dưỡng và các điều kiện cần thiết như không khí, nhiệt độ cho cây sinh trưởng, phát triển.
Độ phì nói khả năng nuôi cây, không chỉ nói đất có màu gì hoặc dày bao nhiêu. Một lớp vật liệu vụn có thể trông giống đất nhưng chưa thể kết luận độ phì chỉ từ vẻ ngoài.
Bài luyện: Hiểu khả năng của đất
Nhận xét nào giải thích đúng độ phì của đất?
Màu sắc không thay thế khái niệm độ phì.
Khả năng nuôi cây là nội dung chính của độ phì.
Độ sâu không đồng nghĩa với khả năng cung cấp các điều kiện cho cây.
Đất nuôi cây nhờ nhiều thành phần và điều kiện.
Lời giải
Chọn B. Độ phì được xác định qua khả năng đất cung cấp các điều kiện cho cây: nước, chất dinh dưỡng, không khí, nhiệt độ phù hợp. Không thể thay khái niệm này bằng riêng màu sắc, độ sâu hay số hạt khoáng.
Đọc từ mặt xuống sâu
Mặt cắt giản lược có ba tầng: tầng chứa mùn ở trên, tầng tích tụ ở giữa và tầng đá mẹ ở dưới. Tầng chứa mùn có chất hữu cơ và mùn, trực tiếp ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng của thực vật. Tầng tích tụ nhận vật chất được chuyển xuống từ phía trên. Tầng đá mẹ cung cấp vật liệu để hình thành thành phần khoáng của đất.
Khi đọc hình, xác định mặt đất trước rồi lần lượt nêu tên các tầng xuống dưới. Độ dày, màu sắc và sự thể hiện các tầng không giống nhau ở mọi nơi; sơ đồ không cho biết độ dày thật bằng mét.
Bài luyện: Lần theo mặt cắt
Thứ tự nào đúng khi đi từ mặt đất xuống sâu trong mô hình?
Đây là thứ tự ngược từ dưới lên.
Tầng tích tụ nằm giữa tầng chứa mùn và tầng đá mẹ.
Tầng chứa mùn nằm trên tầng tích tụ.
Thứ tự đúng theo chiều từ mặt xuống sâu.
Lời giải
Chọn D. Mặt đất ở phía trên sơ đồ. Ngay dưới mặt là tầng chứa mùn; tiếp theo là tầng tích tụ; dưới cùng trong mô hình là tầng đá mẹ. Vì vậy thứ tự cần chọn là chứa mùn → tích tụ → đá mẹ.
Bài luyện: Nối tầng với vai trò
Tầng nào trong mô hình trực tiếp ảnh hưởng nhiều đến sự sinh trưởng của thực vật?
Tầng này ở gần mặt và có chất hữu cơ, mùn.
Tầng đá mẹ nằm dưới trong mô hình, không ở ngay trên mặt.
Tầng chứa mùn có chất hữu cơ và ảnh hưởng trực tiếp đến cây.
Các tầng khác nhau về vị trí và đặc điểm.
Lời giải
Chọn A. Tầng chứa mùn nằm gần mặt đất, có chất hữu cơ và mùn, cung cấp các điều kiện quan trọng cho cây. Trong mô hình của bài, đây là tầng trực tiếp ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng của thực vật.
Bốn thành phần cùng có vai trò
Đất có hạt khoáng, chất hữu cơ, không khí và nước. Hình mẫu trung bình lấy toàn bộ thành phần là 100%: khoáng 45%, hữu cơ 5%, không khí 25%, nước 25%. Hạt khoáng có tỉ lệ lớn nhất trong mẫu; nước và không khí có tỉ lệ bằng nhau.
Chất hữu cơ có nguồn gốc từ sinh vật. Xác sinh vật được phân hủy, góp phần tạo mùn và chất dinh dưỡng. Vì vậy, dù chiếm phần nhỏ trong mẫu, chất hữu cơ rất quan trọng với cây. Không khí và nước có trong các khoảng rỗng của đất, cũng cần cho cây và sinh vật đất.
Đây là tỉ lệ trung bình minh họa theo SGK, không phải công thức cố định cho mọi loại đất. Điều kiện hình thành và trạng thái đất thay đổi thì tỉ lệ có thể thay đổi.
Bài luyện: Đọc phần lớn nhất
Trong mẫu trung bình trên, thành phần nào có tỉ lệ lớn nhất?
5% là tỉ lệ nhỏ nhất trong bốn thành phần của mẫu.
25% nhỏ hơn 45%.
45% lớn hơn 25% và 5%.
Không khí bằng nước nhưng nhỏ hơn khoáng.
Lời giải
Chọn C. So sánh bốn tỉ lệ 45%,5%,25%,25%:45% lớn nhất. Thành phần tương ứng là hạt khoáng. Kết luận chỉ áp dụng cho mẫu trung bình đang đọc.
Bài luyện: Không đánh giá chỉ theo phần trăm
Vì sao không thể coi chất hữu cơ là không quan trọng chỉ vì có 5% trong mẫu?
Tỉ lệ thay đổi theo điều kiện từng nơi.
Nước và chất hữu cơ là hai thành phần khác nhau.
Trong mẫu,5% nhỏ hơn 45%.
Vai trò tạo mùn và dinh dưỡng không phụ thuộc việc có phần trăm lớn nhất.
Lời giải
Chọn D. Tỉ lệ ít không có nghĩa vai trò nhỏ. Chất hữu cơ có nguồn gốc sinh vật, được phân hủy và góp phần hình thành mùn, dinh dưỡng. Đó là những điều kiện quan trọng đối với độ phì và sinh trưởng của cây.
Bài luyện: Giữ giới hạn của số liệu
Cách dùng tỉ lệ 45–5–25–25% nào hợp lí?
Cách đọc giữ đúng ý nghĩa mẫu trung bình và sự thay đổi thực tế.
Đất khô hoặc ẩm hơn có thể khác tỉ lệ trong mẫu.
Khác tỉ lệ trung bình không có nghĩa mẫu không phải đất.
Nước, không khí và chất hữu cơ cũng có vai trò.
Lời giải
Chọn A. SGK nêu tỉ lệ thay đổi theo điều kiện hình thành đất từng nơi. Mẫu trung bình giúp nhận biết bốn thành phần và so sánh trong mẫu, không cho phép áp một tỉ lệ bất biến cho toàn bộ đất trên Trái Đất.
Đang học