Sau Chiến tranh lạnh: xung đột và chống khủng bố

SGK giới thiệu chiến tranh Bô-xni-a 1992–1995 ở bán đảo Ban-căng, xung đột I-xra-en–Pa-le-xtin ở Trung Đông và những cuộc nội chiến tại một số nước châu Phi. Các trường hợp cho thấy mâu thuẫn khu vực không tự biến mất khi đối đầu Mỹ–Liên Xô chấm dứt. Các bất đồng sắc tộc, tôn giáo, lãnh thổ, lịch sử có thể bị đẩy thành đối đầu bạo lực trong những điều kiện cụ thể. Không dùng một nhãn như “tôn giáo” để thay toàn bộ giải thích hoặc quy hành động của một lực lượng cho mọi người trong cộng đồng. Chiến tranh, nội chiến gây thương vong, phá huỷ đời sống và hạ tầng, đẩy dân cư vào cảnh mất an toàn, thiếu thốn, dịch bệnh, khủng hoảng nhân đạo. Hậu quả ấy giải thích nhu cầu tiếp tục bảo vệ hoà bình sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc. | Ví dụ trong sách | Cách dùng trong lập luận | |---|---| | Bô-xni-a 1992–1995 | Minh hoạ xung đột khu vực sau kết thúc đối đầu hai cực. | | I-xra-en–Pa-le-xtin | Cho thấy những mâu thuẫn lịch sử, lãnh thổ kéo dài. | | Một số nước châu Phi | Liên hệ nội chiến, bất ổn với hậu quả nhân đạo và phát triển. | Đây là ví dụ theo giai đoạn trong nguồn, không phải bản tin về tình hình mới nhất.

Ngày 11-9-2001, các phần tử thuộc tổ chức An-kê-đa, tức Al-Qaeda, tiến hành những cuộc tấn công khủng bố bằng máy bay dân dụng vào nước Mỹ. Sự kiện gây tổn thất lớn về người, vật chất và tác động lâu dài tới chính trị, kinh tế, xã hội, nhận thức an ninh. SGK phân tích bối cảnh bất bình, tâm lí chống Mỹ của các phần tử cực đoan trong quan hệ với mâu thuẫn khu vực Trung Đông và chính sách của Mỹ. Xác định bối cảnh là để giải thích lịch sử, không phải biện minh việc tấn công dân thường; chủ thể thực hiện là tổ chức, phần tử cụ thể, không đồng nhất với toàn bộ một tôn giáo. Sau sự kiện, chính quyền Tổng thống G. Bu-sơ xác định chủ nghĩa khủng bố quốc tế là mối đe doạ hàng đầu và phát động cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu. Những cuộc chiến ở Áp-ga-ni-xtan năm 2001, I-rắc năm 2003 là các ví dụ SGK nêu trong quá trình này. Cần phân biệt vụ tấn công 2001, mục tiêu chính sách được tuyên bố và diễn biến, kết quả từng cuộc chiến. Theo SGK và SGV, Mỹ tiêu diệt được một số thủ lĩnh khủng bố nhưng các cuộc chiến cũng gây tổn thất, kéo dài xung đột và bất ổn. SGV ghi mốc Mỹ rút quân khỏi Áp-ga-ni-xtan tháng 8-2021. Mốc rút quân giúp xác định độ dài của một quá trình lịch sử; khi đánh giá cần gắn kết quả và hậu quả với từng giai đoạn.

Quan sát ảnh dải Ga-da ở SGK tr. 34, ghi mốc tháng 5-2021 trong chú thích. Ảnh cho biết một thời điểm của xung đột; để nói về giai đoạn khác cần nguồn tương ứng. Không lấy một ảnh làm bằng chứng mọi diễn biến ở mọi thời điểm giống nhau. Lập chuỗi giải thích sự kiện 11-9: bối cảnh, chủ thể thực hiện, tác động tới Mỹ, thay đổi chính sách và những cuộc chiến về sau. Những bước nối cần lời giải thích, không chỉ những mũi tên. Không suy từ thứ tự thời gian thành bằng chứng một quốc gia khác đã thực hiện vụ tấn công. Viết đoạn trả lời vì sao chiến tranh vẫn xảy ra sau Chiến tranh lạnh, chọn một ví dụ có thời gian rõ. Nêu mâu thuẫn chưa được giải quyết, hậu quả và nhu cầu giải quyết hoà bình, tránh thay ví dụ lịch sử bằng tin chưa kiểm chứng.