Thực hành: hồ sơ, nhận xét và tôn vinh danh nhân

Dùng cùng cấu trúc cho mỗi hồ sơ: thân thế, bối cảnh, hoạt động, đóng góp và nguồn. Phân loại theo lĩnh vực giúp hệ thống hoá, nhưng không chia cứng một nhân vật chỉ thuộc một lĩnh vực. | Danh nhân | Đóng góp tiêu biểu để giải thích | |---|---| | Đinh Bộ Lĩnh | Thống nhất đất nước, xây dựng quốc gia Đại Cồ Việt. | | Lê Thánh Tông | Cải cách, phát triển văn hoá–giáo dục, bảo vệ đất nước. | | Trần Quốc Tuấn | Chỉ huy, xây kế sách, đoàn kết và lí luận giữ nước. | | Võ Nguyên Giáp | Xây dựng quân đội, chỉ huy, tổng kết lí luận quân sự. | | Nguyễn Trãi | Tham mưu, ngoại giao, trước tác và tư tưởng nhân nghĩa. | | Nguyễn Du | Văn chương, ngôn ngữ dân tộc và giá trị nhân văn. | | Tuệ Tĩnh | Phát triển tri thức y học, truyền dạy và y đức. | | Lê Quý Đôn | Khảo cứu, trước tác, giáo dục và bang giao. | Bảng là phần tóm tắt. Khi nhận xét, chọn một đóng góp rồi giải thích bằng hành động, tác phẩm hoặc quyết định cụ thể. Đặt tài năng cá nhân trong quan hệ với thời đại, tập thể và cộng đồng; tránh thay lập luận bằng danh sách chức vụ.

Chọn một danh nhân được học hoặc được nhà trường định hướng tìm hiểu, sưu tầm tư liệu có xuất xứ rõ. Ưu tiên sách, cơ quan nghiên cứu, bảo tàng, khu di tích và các đơn vị chính thức; ghi tác giả, tiêu đề, nơi công bố, thời gian cùng trang hoặc đường dẫn. Có thể triển khai bốn đoạn ngắn: giới thiệu nhân vật và bối cảnh; những mốc, hoạt động chính; phân tích một hoặc hai đóng góp bằng dẫn chứng; nhận xét về giá trị, sự ghi nhớ. Tên, mốc thời gian cần chính xác, nhưng không để một chuỗi ngày tháng lấn hết phần giải thích. Với lời trích, ghi đúng nội dung, người nói hoặc tác giả, nguồn. Với tranh, tượng, ảnh hay một bản in tác phẩm, ghi loại tư liệu và niên đại phù hợp. Chân dung sáng tác về sau không trở thành ảnh chụp lúc nhân vật còn sống; ngày in một cuốn sách khác với niên đại tác phẩm. Bài viết khoảng 300 chữ cần được thực hiện riêng trong vở hoặc tệp học tập. Có thể trình bày kèm một phiếu nguồn hoặc poster, nhưng hình thức trực quan phải phục vụ việc hiểu nhân vật, không thay phần lập luận.

Đọc yêu cầu SGK tr. 52. Chọn một hình thức tôn vinh có thật tại địa phương như tên trường, đường phố, tượng đài, đền thờ, lễ hội hay hoạt động nghiên cứu–giới thiệu. Xác định nhân vật, tên hoạt động/công trình, địa điểm, cơ quan tổ chức hoặc quản lí, thời gian và nguồn thông tin. Có thể khảo sát tại chỗ theo hướng dẫn, hoặc tìm hiểu qua hồ sơ, trang chính thức. Ghi đúng hình thức đã thực hiện; đọc tin một lễ hội không đồng nghĩa đã trực tiếp tham gia. Khi dùng nguồn cũ, giữ tên địa danh theo sự kiện; nếu thêm địa chỉ hiện nay thì kiểm nguồn cập nhật. Giải thích hoạt động tôn vinh nhắc tới đóng góp nào và có ý nghĩa gì với giáo dục, gìn giữ tri thức, văn hoá. Có thể so sánh việc dựng tượng với việc đọc, giới thiệu tác phẩm: khác hình thức nhưng đều cần nội dung có căn cứ. Đối chiếu sản phẩm theo các điểm: đúng nhân vật, đúng bối cảnh, có dẫn chứng, nguồn kiểm được, nhận xét vừa phạm vi. Những câu lựa chọn kiểm kĩ năng nền; bảng, bài viết và hồ sơ địa phương vẫn là nhiệm vụ thực hành riêng.