Từ phục hưng đến nguồn lực văn hoá
Văn minh Đại Việt đánh dấu sự phục hưng mạnh mẽ sau thời Bắc thuộc. Những thành tựu thể hiện sức sống bền bỉ của nền văn minh Văn Lang–Âu Lạc và tinh thần quật khởi của nhân dân, đồng thời cho thấy năng lực sáng tạo trong kỉ nguyên độc lập.
Sự phát triển trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá tạo điều kiện để đất nước thích ứng với tự nhiên, vượt qua thử thách và chống ngoại xâm. Khi phân tích, cần nối nhận xét với dẫn chứng: bộ máy và luật pháp liên quan quản lí; kinh tế tạo nguồn lực; tư tưởng, giáo dục, nghệ thuật góp phần gắn kết và phát triển đời sống tinh thần.
Giá trị văn minh còn là nguồn lực văn hoá, sức mạnh nội sinh trong quá trình hội nhập, phát triển hiện nay. Đó là khả năng tiếp tục học hỏi từ những giá trị đã có, gìn giữ bản sắc và sáng tạo, không chỉ cất giữ một danh sách hiện vật của quá khứ.
Bài luyện
Lập luận nào làm rõ ý nghĩa phục hưng của văn minh Đại Việt?
Phạm vi đang học là trước năm 1858.
Tiếp thu có chọn lọc là một cơ sở phát triển.
Đúng. Lập luận nối sức sống bền bỉ với sự phát triển thời độc lập.
Giá trị lịch sử không đồng nghĩa với làm mới hoặc thay vật gốc.
Lời giải
Văn minh Đại Việt cho thấy văn hoá không mất đi hoàn toàn qua Bắc thuộc. Sự tiếp nối truyền thống và phát triển nhiều thành tựu thời độc lập là căn cứ để nhận xét về phục hưng.
Gìn giữ gắn với phát huy
Giá trị của các nền văn minh Văn Lang–Âu Lạc, Chăm-pa, Phù Nam và Đại Việt góp phần tạo nên sự phong phú của văn hoá Việt Nam. Gìn giữ, phát huy các giá trị giúp bảo tồn bản sắc, giáo dục truyền thống và đóng góp cho phát triển.
| Việc làm | Mục đích, điều cần chú ý |
|---|---|
| Nghiên cứu, kiểm kê, bảo tồn | Hiểu đúng, gìn giữ di tích, hiện vật và giá trị văn hoá |
| Số hoá tư liệu, di sản | Hỗ trợ lưu giữ thông tin, nghiên cứu và tiếp cận học tập |
| Giáo dục, truyền thông | Giới thiệu đúng nguồn, làm rõ đặc điểm và ý nghĩa |
| Trải nghiệm, phát huy giá trị | Kết nối cộng đồng, văn hoá, du lịch với trách nhiệm bảo tồn |
Số hoá giúp nhiều người tiếp cận nhưng không thay thế việc gìn giữ hiện vật, công trình và thực hành văn hoá. Phát triển du lịch, công nghiệp văn hoá cần hài hoà với bảo tồn; một sản phẩm hấp dẫn vẫn phải tôn trọng tính xác thực và giá trị của di sản.
Bài luyện
Một di tích có bản giới thiệu số. Việc nào thể hiện đúng quan hệ giữa số hoá và bảo tồn?
Đúng. Số hoá hỗ trợ tiếp cận nhưng không thay thế bảo tồn gốc.
Sản phẩm truyền thông cần tôn trọng thông tin có căn cứ.
Lượt xem không xác nhận độ chính xác hoặc giá trị bảo tồn.
Ảnh và dữ liệu không thay thế mọi giá trị của di tích.
Lời giải
Ứng dụng công nghệ là một giải pháp hỗ trợ lưu giữ, nghiên cứu, học tập và quảng bá. Vẫn cần bảo vệ di tích, hiện vật, thực hành văn hoá và kiểm soát tính chính xác của sản phẩm giới thiệu.
Thực hành: giới thiệu một thành tựu
Có thể làm việc cá nhân hoặc theo nhóm, chọn một thành tựu trong những nền văn minh đã học để sưu tầm tư liệu và giới thiệu. Sản phẩm có thể là bài viết, sơ đồ, thuyết trình hoặc video ngắn; cần có phần nội dung và danh mục nguồn.
Trước hết, xác định câu hỏi rõ, chẳng hạn: “Đặc điểm nào của trống đồng thể hiện trình độ chế tác và đời sống tinh thần?”. Tiếp đó, tìm tư liệu từ sách, bảo tàng hoặc cơ quan quản lí di sản; ghi xuất xứ, kiểm tên gọi, niên đại và phân biệt quan sát với suy luận. Nếu dùng tranh tái dựng, phải ghi rõ đó là tái dựng.
Khi làm nhóm, phân công người tìm nguồn, đối chiếu thông tin, viết và trình bày. Sản phẩm nên có tên thành tựu, bối cảnh, hai hoặc ba đặc điểm có dẫn chứng, ý nghĩa và một đề xuất gìn giữ phù hợp. Trước khi chia sẻ, kiểm lại sự thống nhất giữa lời viết, hình và chú thích, đồng thời sử dụng tư liệu đúng quyền cho phép.
Sau hoạt động, tự đánh giá ba điều: thông tin nào đã kiểm chứng; lập luận nào còn cần thêm bằng chứng; việc làm nào có thể thực hiện để góp phần giữ gìn di sản. Trắc nghiệm phía dưới chỉ hỗ trợ kiểm cách hiểu, không thay cho việc sưu tầm và trình bày sản phẩm.
Bài luyện
Một nhóm có ảnh hiện vật nhưng thiếu chú thích. Bước nào cần làm trước khi dùng ảnh để kết luận?
Đúng. Cần biết ảnh là gì, đến từ đâu và chứng minh được điều gì.
Tên nổi tiếng không phải bằng chứng nhận diện ảnh.
Nguồn là căn cứ quan trọng để kiểm thông tin.
Màu ảnh không đủ xác định niên đại của hiện vật.
Lời giải
Cần kiểm tên, niên đại, nơi lưu giữ, xuất xứ ảnh và đối chiếu tư liệu. Khi chưa xác định chắc, không dùng hình như bằng chứng cho một kết luận cụ thể.
Bài luyện
Đề xuất nào kết hợp tốt việc giới thiệu với trách nhiệm giữ gìn giá trị văn minh?
Giữ gìn hiện vật là trách nhiệm bảo tồn, không lấy làm vật riêng.
Cần bối cảnh và dẫn chứng để hiểu giá trị.
Dữ kiện tự sáng tác không được trình bày như sự thật lịch sử.
Đúng. Đề xuất kết hợp hiểu đúng, truyền thông và hành vi bảo vệ.
Lời giải
Phát huy giá trị cần dựa trên hiểu biết chính xác và hành động có trách nhiệm. Bài giới thiệu có nguồn giúp học tập, còn hướng dẫn tham quan phù hợp góp phần bảo vệ di sản.
Đang học