Ý nghĩa của các cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại

Các phát minh máy móc, vật liệu và nguồn động lực làm tăng năng suất, thúc đẩy công nghiệp và thay đổi cách tổ chức sản xuất. Công việc ngày càng gắn với nhà máy, công xưởng và sự phối hợp giữa các khâu. Tác động lan sang nông nghiệp, vận tải và thông tin liên lạc. Sản xuất nhiều hơn làm tăng nhu cầu nguyên liệu và thị trường; giao thông phát triển giúp đưa nguyên liệu đến nơi sản xuất, đưa hàng đến nơi tiêu thụ. Liên lạc nhanh hơn hỗ trợ trao đổi và tổ chức công việc. Có thể theo dõi quan hệ: tiến bộ kĩ thuật → năng lực sản xuất tăng → nhu cầu vận chuyển, trao đổi tăng → các ngành tiếp tục tác động lẫn nhau. Đây là cách giải thích chuyển biến kinh tế bằng cơ chế cụ thể, thay vì chỉ nói máy móc làm cuộc sống thay đổi.

Các trung tâm công nghiệp phát triển trở thành nơi tập trung đông dân cư và lao động. Luân Đôn, Man-che-xtơ, Pa-ri, Béc-lin là những ví dụ được nhắc đến khi tìm hiểu sự phát triển đô thị thời kì này. Trong xã hội hình thành, phát triển hai giai cấp đối kháng: tư sản công nghiệp nắm tư liệu sản xuất và vô sản làm thuê. Sự khác nhau về vị trí đối với tư liệu sản xuất gắn với mâu thuẫn lợi ích và các cuộc đấu tranh của công nhân. | Chuyển biến | Mối liên hệ cần hiểu | |---|---| | Trung tâm công nghiệp và đô thị phát triển | Sản xuất tập trung thu hút dân cư, lao động | | Tư sản công nghiệp và vô sản làm thuê | Phân biệt theo vị trí đối với tư liệu sản xuất, không chỉ theo nghề hoặc nơi ở | | Đấu tranh của công nhân | Gắn với mâu thuẫn và tình cảnh lao động trong xã hội công nghiệp | Không thể chỉ thấy một người sống ở thành phố rồi kết luận người đó thuộc giai cấp nào. Cần căn cứ vào quan hệ của họ với tư liệu sản xuất và lao động làm thuê trong bối cảnh đang học.

Cách mạng công nghiệp góp phần hình thành lối sống, văn hoá công nghiệp. Các phương tiện liên lạc và giải trí như điện thoại, ra-đi-ô, điện ảnh làm đời sống tinh thần phong phú hơn. Khả năng giao lưu giữa các quốc gia, châu lục cũng được mở rộng. Bên cạnh thành tựu, thời kì công nghiệp hoá còn đặt ra các vấn đề như ô nhiễm, bóc lột lao động phụ nữ và trẻ em, xâm chiếm và tranh giành thuộc địa. Ghi nhận tiến bộ kĩ thuật cần đi cùng nhận thức về những tác động xã hội ấy. Khi đọc bảng sản lượng, cần kiểm năm, đơn vị và quốc gia. Sản lượng tăng có thể cho thấy năng lực sản xuất biến đổi, nhưng chưa đủ tự xác nhận đời sống mọi người lao động đều được cải thiện như nhau. Một nhận xét về kinh tế không thay thế toàn bộ nhận xét về xã hội.