Văn hoá và văn minh

**Văn hoá** bao gồm những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo. Công cụ, công trình, chữ viết, tri thức, phong tục và nghệ thuật đều có thể là những biểu hiện của văn hoá. Các giá trị ấy góp phần tạo nên bản sắc của một cộng đồng. **Văn minh** thể hiện những tiến bộ về vật chất và tinh thần ở trình độ phát triển cao của văn hoá. Trong cách tìm hiểu của bài học, nhà nước, đô thị, chữ viết cùng tiến bộ về tổ chức xã hội và kĩ thuật là những tiêu chuẩn cơ bản để nhận diện văn minh. Hai khái niệm có quan hệ chặt chẽ nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Văn hoá xuất hiện cùng đời sống con người; văn minh hình thành khi xã hội đạt một trình độ phát triển cao hơn. Vì vậy, không thể nói những cộng đồng chưa hình thành nhà nước thì không có văn hoá. | Điểm so sánh | Văn hoá | Văn minh | |---|---|---| | Điều khái niệm nhấn mạnh | Tổng thể các giá trị con người sáng tạo | Trình độ phát triển và những tiến bộ của xã hội | | Sự xuất hiện | Gắn với sự xuất hiện của loài người | Hình thành ở giai đoạn phát triển cao của văn hoá | | Cách tìm hiểu | Các giá trị và bản sắc trong đời sống | Nhà nước, đô thị, chữ viết và những tiến bộ tiêu biểu | Nhận diện văn minh không có nghĩa phủ nhận giá trị văn hoá của những cộng đồng khác.

Ở phương Đông thời cổ đại, các trung tâm lớn được nhắc đến gồm Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ và Trung Hoa. Các nền văn minh đầu tiên xuất hiện từ khoảng cuối thiên niên kỉ IV TCN ở Đông Bắc châu Phi và Tây Á. Trong bài này, phần thành tựu tập trung vào Ai Cập, Ấn Độ và Trung Hoa theo yêu cầu đã xác định. Ai Cập cổ đại gắn với sông Nin; văn minh Ấn Độ phát triển ở Nam Á; văn minh Trung Hoa gắn với không gian Đông Á, tiêu biểu là lưu vực Hoàng Hà và Trường Giang. Văn minh Hy Lạp–La Mã cổ đại hình thành ở khu vực Nam Âu ven Địa Trung Hải. Mỗi nền văn minh có tiến trình và những thành tựu riêng. Địa điểm hình thành là thông tin bối cảnh, không đủ để tự giải thích mọi thành tựu hoặc kết luận nền văn minh nào có giá trị hơn.