Thành tựu văn minh Văn Lang–Âu Lạc

Nhà nước Văn Lang ra đời khoảng thế kỉ VII TCN, kinh đô Phong Châu. Tổ chức còn sơ khai: Hùng Vương đứng đầu, giúp việc có Lạc hầu; địa phương có Lạc tướng và các đơn vị làng do Bồ chính đứng đầu. Tiếp nối là Nhà nước Âu Lạc, từ năm 208 đến năm 179 TCN, kinh đô Cổ Loa, đứng đầu là Thục Phán–An Dương Vương. Sự ra đời nhà nước thể hiện bước phát triển của tổ chức xã hội. Kinh tế gắn với nông nghiệp, trong đó có trồng lúa nước, đồng thời có chăn nuôi, đánh bắt và thủ công. Công cụ, kĩ thuật canh tác tiến bộ; nghề đúc đồng đạt trình độ cao, tạo ra công cụ, vũ khí, đồ dùng và nhạc khí. Những lĩnh vực liên hệ với nhau: nông nghiệp tạo nguồn sống, công cụ hỗ trợ sản xuất, còn tổ chức cộng đồng giúp thực hiện công việc chung.

| Mặt đời sống | Đặc điểm tiêu biểu | |---|---| | Ăn | Lúa gạo là lương thực chính, dùng rau và sản phẩm chăn nuôi, đánh bắt | | Ở, đi lại | Nhà sàn bằng vật liệu tự nhiên; thuyền, bè thuận lợi trong môi trường sông nước | | Mặc, trang sức | Có trang phục, đồ trang sức bằng nhiều chất liệu, thể hiện kĩ năng chế tác | | Tinh thần | Thờ cúng tổ tiên, người có công, các lực lượng tự nhiên; có tín ngưỡng phồn thực | Nghệ thuật tạo hình thể hiện trên trống, thạp, đồ trang sức và các hiện vật khác. Trống đồng còn là nhạc khí gắn với sinh hoạt lễ hội cộng đồng. Hoa văn có những hình ảnh về giã gạo, nhà sàn, thuyền, biểu diễn âm nhạc. Những dấu tích ấy giúp tìm hiểu đời sống vật chất và tinh thần. Một hiện vật có thể có nhiều giá trị: vừa là sản phẩm kĩ thuật, vừa có chức năng sử dụng, vừa chứa thông tin văn hoá.

Văn minh Văn Lang–Âu Lạc đặt nền tảng quan trọng cho truyền thống văn hoá Việt Nam: sản xuất lúa nước, đời sống cộng đồng xóm làng, các hình thức tín ngưỡng và sáng tạo nghệ thuật. Những giá trị ấy được kế thừa, biến đổi trong các thời kì tiếp theo. Khi xem một hình hiện vật, cần biết tên, thời kì, chất liệu và nguồn. Chẳng hạn, hình giã gạo giúp tìm hiểu sinh hoạt gắn với lúa gạo; hình thuyền giúp tìm hiểu đi lại, sinh hoạt sông nước. Dữ kiện cần được đặt trong tổng thể hiện vật và kết hợp nguồn khác. Có thể lập hồ sơ giới thiệu trống đồng gồm kĩ thuật, chức năng và hình tượng trang trí, rồi giải thích giá trị bằng từng dẫn chứng. Cách làm giúp trình bày ý nghĩa cụ thể, tránh chỉ nói hiện vật cổ hoặc đẹp.