Sản xuất và quản lí có thêm khả năng mới
Kĩ thuật số, tự động hoá và kết nối giúp mở rộng hình thức sản xuất, quản lí. Thông tin có thể được tiếp cận, trao đổi nhanh hơn; công nghệ hỗ trợ tổ chức công việc, tiết kiệm thời gian và nguyên, nhiên liệu trong những điều kiện ứng dụng phù hợp.
Nhà máy thông minh là ví dụ về kết hợp điều khiển, dữ liệu và tự động hoá. Thương mại điện tử mở thêm cách lựa chọn, giao dịch hàng hoá, dịch vụ qua môi trường trực tuyến. Các khả năng ấy góp phần thúc đẩy liên kết và toàn cầu hoá kinh tế.
Tác động phụ thuộc cách tổ chức và sử dụng. Việc một công nghệ có khả năng hỗ trợ ra quyết định không có nghĩa mọi dữ liệu đều đúng hoặc mọi quyết định tự động đều phù hợp.
Bài luyện
Tác động kinh tế nào phù hợp với các cuộc cách mạng công nghiệp hiện đại?
Ứng dụng công nghệ vẫn cần tri thức và kĩ năng.
Chất lượng dữ liệu cần được kiểm tra.
Đúng. Đây là các chuyển biến được nêu trong bài.
Điều kiện ứng dụng có thể khác nhau.
Lời giải
Tự động hoá, xử lí thông tin và kết nối mở rộng cách sản xuất, quản lí, giao dịch. Đây là những khả năng phát triển kinh tế, cần được xem trong điều kiện sử dụng cụ thể.
Xã hội và văn hoá biến đổi theo nhiều hướng
Tự động hoá có thể giảm sức lao động trực tiếp, hỗ trợ thực hiện công việc nguy hiểm hoặc trong môi trường độc hại. Nhu cầu lao động có kiến thức, kĩ năng cao tăng; cách làm việc từ xa cũng được mở rộng.
Mặt khác, một số công việc có thể bị thay thế; khoảng cách thu nhập, cơ hội tiếp cận công nghệ có thể bị nới rộng. Vì vậy, sự thay đổi nghề nghiệp đi cùng nhu cầu học tập, nâng cao kĩ năng, không chỉ là việc xuất hiện thêm thiết bị.
| Lĩnh vực | Khả năng và vấn đề cần chú ý |
|---|---|
| Lao động | Có thêm hỗ trợ, giảm một số công việc nguy hiểm; đồng thời có nguy cơ việc làm bị thay thế |
| Giao tiếp, văn hoá | Trao đổi nhanh, giao lưu rộng hơn; đồng thời có thông tin sai và thách thức giữ gìn bản sắc |
| Học tập | Có thêm công cụ và nguồn tiếp cận; lạm dụng có thể tạo phụ thuộc, giảm tư duy độc lập |
Cần nhận ra tác động hai mặt để có cách sử dụng phù hợp. Chỉ liệt kê lợi ích hoặc chỉ nêu nguy cơ đều chưa phản ánh đầy đủ nội dung bài học.
Bài luyện
Nhận xét nào thể hiện tác động hai mặt đối với lao động?
Kết nối không tự xoá mọi khác biệt thu nhập.
Cần tính đến thay đổi việc làm và kĩ năng.
Công nghệ có thể hỗ trợ trong môi trường nguy hiểm.
Đúng. Nhận xét nêu cả khả năng và yêu cầu thích ứng.
Lời giải
Tự động hoá đem lại hỗ trợ trong sản xuất, nhưng có thể thay thế một số công việc và tạo yêu cầu kĩ năng mới. Hai mặt này cần được xem xét cùng nhau.
Kiểm chứng thông tin và giữ vai trò chủ động
Tình huống minh hoạ: một bài đăng gây chú ý đưa ra khẳng định về lịch sử nhưng không dẫn nguồn. Trước khi chia sẻ, cần tìm xuất xứ, đối chiếu nguồn đáng tin cậy, đọc bối cảnh và nhận rõ điều chưa được xác nhận. Không dùng mức độ lan truyền thay cho chứng cứ.
Trong giao tiếp trực tuyến, cần tôn trọng người khác, thông tin cá nhân và những quy định có liên quan; không biến việc tiếp nhận tin thành phát tán nội dung chưa kiểm tra. Khi cần biết một quy định cụ thể, phải tra văn bản chính thức còn hiệu lực.
AI có thể hỗ trợ gợi ý, hệ thống hoá hoặc tạo câu hỏi học tập. Tuy nhiên, người học vẫn cần đọc nguồn, suy nghĩ và kiểm tra kết quả. Chép một đoạn trả lời mà không hiểu và không đối chiếu có thể tạo thói quen phụ thuộc, không chứng minh đã nắm kiến thức.
Một sản phẩm giới thiệu thành tựu cần có câu hỏi, dẫn chứng, nguồn và nhận xét. Sơ đồ tư duy có thể chia thành tên thành tựu, công dụng, ý nghĩa, điều kiện sử dụng; phần trình bày phải do người làm hiểu và chịu trách nhiệm.
Bài luyện
Nhận được một thông tin lịch sử gây chú ý nhưng chưa có nguồn, cách xử lí phù hợp là gì?
Mức độ lan truyền không xác nhận tính đúng đắn.
Đổi câu chữ không tạo ra chứng cứ.
Đúng. Cần kiểm tra căn cứ trước khi truyền đạt.
Hình thức không thay thế nguồn và đối chiếu.
Lời giải
Nguồn và chứng cứ là căn cứ đánh giá thông tin. Truy xuất xứ, kiểm tra bối cảnh và đối chiếu giúp tránh phổ biến một khẳng định chưa được xác nhận.
Bài luyện
Cách dùng AI nào phù hợp với việc giữ tư duy độc lập trong học Lịch sử?
Câu trả lời do công cụ tạo không tự là chứng cứ gốc.
Đúng. Công cụ hỗ trợ nhưng người học vẫn kiểm tra, suy nghĩ.
Cách này có nguy cơ tạo phụ thuộc, không bảo đảm hiểu.
Độ dài không chứng minh tính chính xác.
Lời giải
Giữ vai trò chủ động nghĩa là hiểu và kiểm tra thông tin, tự lập luận từ nguồn có căn cứ. AI hỗ trợ một số thao tác, không thay việc học và trách nhiệm với kết luận.
Đang học