Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

Tháng 8–1945, Nhật Bản đầu hàng Đồng minh; ở Việt Nam, quân Nhật hoang mang, chính quyền thân Nhật rệu rã. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, Cách mạng tháng Tám thắng lợi, tạo điều kiện thành lập nhà nước mới. Ngày 2–9–1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Sự ra đời là thành quả quan trọng của Cách mạng tháng Tám, bước ngoặt chấm dứt chế độ quân chủ, mở đầu chế độ dân chủ cộng hoà ở Việt Nam. Cần phân biệt các nội dung có quan hệ: bối cảnh quốc tế, trong nước; quá trình giành chính quyền; tuyên bố độc lập và nhà nước mới; ý nghĩa đối với tiến trình lịch sử. Không chỉ nhớ một ngày rồi bỏ cơ sở, tính chất của sự kiện.

Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà được xác định là nhà nước dân chủ kiểu mới, đại diện ý chí và quyền lợi của nhân dân. Những vấn đề quan trọng của đất nước được quyết định thông qua Quốc hội do nhân dân bầu ra, khác với mô hình quyền lực tối cao của nhà vua. Ngày 6–1–1946, Tổng tuyển cử bầu Quốc hội khoá I được tổ chức. Đây là dẫn chứng về việc nhân dân trực tiếp lựa chọn đại biểu thay mặt mình gánh vác công việc đất nước. Mốc bầu cử không được nhầm với ngày tuyên bố thành lập nhà nước. Hiến pháp năm 1946 khẳng định quyền lực thuộc toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt giống nòi, giới, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo. Định hướng hoạt động của nhà nước là chăm lo lợi ích nhân dân. Khi so sánh, dùng cùng tiêu chí về chủ thể quyền lực, cách thức hình thành cơ quan và mục tiêu hoạt động. Không chỉ đối chiếu hai tên gọi mà thiếu nội dung.

| Giai đoạn lịch sử | Nhiệm vụ nổi bật | |---|---| | 1945 – 1946 | Bảo vệ chính quyền, giải quyết khó khăn trước mắt | | 1946 – 1954 | Tổ chức kháng chiến chống thực dân Pháp và kiến quốc | | 1954 – 1976 | Xây dựng miền Bắc, kháng chiến chống Mỹ, tiến tới thống nhất nhà nước | Giai đoạn 1945–1946, Nhà nước thực hiện ngoại giao mềm dẻo, giải quyết nạn đói, nạn mù chữ và khó khăn tài chính. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, hoạt động kinh tế, giáo dục, y tế được xây dựng phù hợp nhiệm vụ chung. Từ năm 1954, miền Bắc khôi phục, xây dựng kinh tế, cùng cả nước tiến hành kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thắng lợi, tiếp đến nhiệm vụ thống nhất nhà nước. Nhà nước có vai trò tổ chức, quản lí, huy động sức người, sức của và thực hiện chính sách trong từng hoàn cảnh. Hình dân công phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ có thể giúp phân tích huy động nguồn lực cho kháng chiến; hoạt động giáo dục cho thấy xây dựng đời sống, nguồn nhân lực. Các nhiệm vụ có quan hệ với nhau. Xây dựng kinh tế, văn hoá, chăm lo đời sống hỗ trợ sức mạnh kháng chiến; bảo vệ độc lập tạo điều kiện xây dựng đất nước. Không tách hai quá trình thành những hoạt động không liên hệ. Một bài phân tích nên chọn một chính sách, hoạt động có nguồn rồi nêu nhiệm vụ, cách tổ chức và đóng góp. Không suy từ một ảnh rằng đã có đầy đủ thông tin về mọi mặt của giai đoạn.