Nhã nhạc cung đình Huế
Nhã nhạc là âm nhạc chính thống được biểu diễn trong tế lễ, lễ hội của triều đình. Âm nhạc cung đình Việt Nam có quá trình phát triển lâu dài; dưới thời Nguyễn, Nhã nhạc được bổ sung, phát triển với tính chuyên nghiệp và bác học cao.
Giá trị nghệ thuật thể hiện trong nhiều loại hình ca, nhạc, múa và hệ thống nhạc khí, nghệ nhân. Giá trị lịch sử gắn với sự kế thừa âm nhạc dân tộc, âm nhạc cung đình trước đó và quá trình giao lưu với những nguồn văn hoá khác.
Không chỉ giới thiệu một buổi biểu diễn đẹp mắt. Cần nhận ra tri thức, kĩ năng, cách tổ chức và bối cảnh cung đình. Khi gìn giữ, việc nghiên cứu, truyền dạy và duy trì người thực hành có vai trò quan trọng, bên cạnh bảo quản nhạc cụ, trang phục.
Bài luyện
Cách giới thiệu nào làm rõ hơn giá trị Nhã nhạc cung đình Huế?
Bản ghi lưu một phần thông tin, không thay mọi mặt di sản.
Lượng người xem không tự làm rõ giá trị nghệ thuật, lịch sử.
Trang phục là một phần, cần bối cảnh và những yếu tố khác.
Đúng. Nhận xét kết hợp đặc điểm với giá trị có căn cứ.
Lời giải
Nhã nhạc có giá trị nghệ thuật và lịch sử. Nêu đặc điểm biểu diễn, tri thức và quá trình phát triển giúp nhận xét cụ thể hơn chỉ khen hình thức.
Quan họ và Đờn ca tài tử: nghệ thuật, cộng đồng
| Di sản | Không gian và giá trị nổi bật |
|---|---|
| Dân ca Quan họ | Gắn vùng Kinh Bắc, tỉnh Bắc Ninh; nghệ thuật hát, lời ca, cách ứng xử, gắn kết cộng đồng và lưu truyền tri thức dân gian |
| Đờn ca tài tử Nam Bộ | Phổ biến ở nhiều địa phương phía Nam; nghệ thuật trình diễn, nhạc cụ, lời ca phản ánh tâm tư và quá trình giao lưu văn hoá |
Quan họ có sự kết hợp âm nhạc, lời ca, phục trang, lễ hội. Liền anh, liền chị gắn bó, kết bạn, chia sẻ trong và giữa những làng Quan họ. Tri thức được truyền qua nhiều thế hệ, đồng thời có thích ứng với hoàn cảnh.
Đờn ca tài tử hình thành, phát triển từ cuối thế kỉ XIX, kế thừa nhạc cung đình, nhạc dân gian, sử dụng đa dạng nhạc cụ. Loại hình phản ánh đời sống, tình cảm và giao lưu văn hoá ở vùng đất phương Nam.
Cần phân biệt không gian gắn với di sản và một điểm biểu diễn. Hoạt động có thể trải trên nhiều địa phương; nơi có một nhà hát không tự trở thành toàn bộ phạm vi của loại hình.
Bài luyện
Điểm nào giúp phân tích giá trị cộng đồng của Quan họ?
Cần xem không gian và những cộng đồng có liên quan.
Đúng. Dẫn chứng nối thực hành với quan hệ, sự trao truyền.
Giá trị cộng đồng không được giải thích chỉ bằng một vật thể.
Quảng cáo không tự làm rõ giá trị văn hoá.
Lời giải
Quan họ không chỉ gồm giai điệu. Quan hệ giữa người thực hành, cách ứng xử và truyền tri thức là những phương diện giá trị cần hiểu.
Thực hành đọc lược đồ di sản
Mở lược đồ chính thức trong liên kết dưới đây: Hình 16, Chuyên đề học tập Lịch sử 10, trang 32. Đọc tên và chú giải trước khi tìm địa điểm. Lược đồ dùng ô vuông xanh cho di sản phi vật thể; số trong kí hiệu đối chiếu danh mục, không phải bậc xếp hạng.
Tìm Nhã nhạc ở Huế, Quan họ ở Bắc Ninh và phạm vi Đờn ca tài tử Nam Bộ. Với mỗi trường hợp, ghi tên, kí hiệu, vị trí hoặc vùng phân bố. So sánh di sản gắn với một không gian hẹp với thực hành lan truyền ở nhiều địa phương.
Chọn một di sản để giới thiệu ngắn: bối cảnh, cộng đồng, đặc điểm nghệ thuật, giá trị và một việc gìn giữ. Khi dùng tư liệu về địa phương hay danh sách ghi danh, ghi đúng nguồn, thời điểm; không dùng các số trong chú giải như thứ tự hơn–kém về văn hoá.
Bài luyện
Số trong ô vuông xanh trên lược đồ được hướng dẫn đọc thế nào?
Đúng. Cần đọc chú giải, không tự gán ý nghĩa cho số.
Kí hiệu không dùng để xếp cộng đồng cao–thấp.
Số trong danh mục không tự phản ánh niên đại.
Chú giải không cung cấp số buổi biểu diễn.
Lời giải
Đọc lược đồ bắt đầu từ chú giải. Kí hiệu giúp nhận diện loại hình và liên hệ tên với vị trí, không phải thước đo giá trị.
Bài luyện
Cách mô tả phân bố nào phù hợp với di sản phi vật thể?
Không gian thực hành có thể rộng hơn một công trình.
Có những sắc thái và điều kiện riêng.
Điểm biểu diễn không thay phạm vi văn hoá.
Đúng. Cần phân biệt địa điểm với phạm vi thực hành.
Lời giải
Di sản phi vật thể sống trong cộng đồng và không gian liên quan. Đọc bản đồ cần kết hợp tên, chú giải và thông tin về người thực hành.
Đang học