Cơ sở hình thành văn minh Văn Lang–Âu Lạc

Văn minh Văn Lang–Âu Lạc có nguồn gốc bản địa, do các cộng đồng người Việt cổ tạo dựng. Nền văn minh hình thành, phát triển trong thiên niên kỉ I TCN và gắn với khu vực Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ Việt Nam ngày nay. Các lưu vực sông Hồng, Thái Bình, Mã, Cả có đất đai, nguồn nước và điều kiện khí hậu thuận lợi cho nông nghiệp, nhất là trồng lúa nước. Nguồn khoáng sản tạo điều kiện cho luyện kim. Sông ngòi còn cung cấp thuỷ sản và đường đi lại. Tự nhiên cũng có hạn hán, lũ lụt. Vì vậy, cư dân không chỉ tận dụng thuận lợi mà còn phải phối hợp khai hoang, làm thuỷ lợi và bảo vệ nơi cư trú. Cùng một điều kiện sông nước vừa cung cấp nguồn sống, vừa đặt ra nhu cầu tổ chức lao động chung.

Cội nguồn văn hoá được nối từ Phùng Nguyên và phát triển rực rỡ trong thời kì Đông Sơn. Tiến bộ công cụ, luyện kim và sản xuất tạo cơ sở vật chất cho những thay đổi xã hội. Xã hội phân hoá thành những tầng lớp có vị trí khác nhau. Xã hội gồm quý tộc, dân tự do và nô tì; dân tự do là lực lượng sản xuất đông đảo. Đây là sự thay đổi so với quan hệ cộng đồng nguyên thuỷ. | Cơ sở | Tác động đối với quá trình hình thành văn minh | |---|---| | Tiến bộ công cụ và sản xuất | Tạo thêm khả năng khai thác nguồn lực, phát triển đời sống | | Phân hoá xã hội | Làm xuất hiện những nhóm có địa vị, quyền lợi khác nhau | | Cộng đồng làng liên kết | Đáp ứng nhu cầu thuỷ lợi, khai hoang và bảo vệ cuộc sống chung | Không nên tách riêng một yếu tố rồi coi đó là lời giải duy nhất. Những cơ sở tự nhiên, kinh tế và xã hội tác động trong cùng một quá trình lịch sử.

Các làng liên kết để giải quyết những công việc vượt khỏi phạm vi một cộng đồng nhỏ. Trị thuỷ, làm thuỷ lợi, khai hoang và bảo vệ cuộc sống chung tạo nhu cầu có sự phối hợp, người đứng đầu và tổ chức chung.

Sự liên kết, suy tôn thủ lĩnh chung là một cơ sở trực tiếp dẫn đến nhà nước đầu tiên. Cần phân biệt cơ sở hình thành với thành tựu: điều kiện tự nhiên, sản xuất, xã hội là các cơ sở; sự ra đời nhà nước là một biểu hiện thành tựu tổ chức của nền văn minh. Khi trình bày bằng sơ đồ, có thể nối điều kiện sản xuất, nhu cầu hợp tác và sự hình thành tổ chức chung. Mỗi mối nối cần được giải thích bằng thông tin đã học, không chỉ đặt các từ cạnh nhau.