Quyền dân chủ và tự do cơ bản

Công dân tham gia quản lí nhà nước và xã hội bằng thảo luận, góp ý, kiến nghị, giám sát theo pháp luật. Đóng góp ý kiến xây dựng quy định ở địa phương là một biểu hiện; không phải chỉ người giữ chức vụ mới được tham gia. Công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử, đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân; việc thực hiện còn theo điều kiện luật định. Bầu cử theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Không được ép người khác bầu theo ý mình, tự ý viết hoặc bỏ phiếu thay trái quy định. Bảo vệ Tổ quốc vừa là quyền vừa là nghĩa vụ công dân. Trách nhiệm thể hiện ở chấp hành quy định quốc phòng, an ninh, thực hiện nghĩa vụ quân sự theo luật và tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân. Không đồng nhất bảo vệ Tổ quốc với riêng việc nhập ngũ.

| Nội dung | Khiếu nại | Tố cáo | |---|---|---| | Điều cần xem xét | Quyết định, hành vi thuộc phạm vi khiếu nại mà người khiếu nại cho là trái luật, xâm phạm quyền lợi của mình | Hành vi vi phạm pháp luật gây hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích Nhà nước, quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân | | Mục đích trực tiếp | Đề nghị xem xét lại để bảo vệ, khôi phục quyền lợi bị ảnh hưởng | Báo cho cơ quan có thẩm quyền biết và xử lí vi phạm | | Lưu ý | Không phải mọi bất đồng đều là đối tượng khiếu nại theo luật | Người tố cáo phải trung thực, có trách nhiệm với nội dung cung cấp | Ví dụ: đề nghị xem xét lại quyết định xử phạt hành chính đối với mình vì cho rằng áp dụng sai là khiếu nại. Cá nhân báo hành vi làm giả hồ sơ để chiếm đoạt kinh phí công là tình huống tố cáo. Cả hai phải thực hiện đúng cách; không được vu khống, trả thù hoặc đe dọa người thực hiện quyền.

Mọi người được bảo vệ thân thể, tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm. Bắt, giữ người phải có căn cứ, đúng thẩm quyền và trình tự luật định; không thể tự giữ người để ép trả nợ hoặc nhận lỗi chỉ vì nghi ngờ. Đánh người xâm phạm sức khỏe; nhục mạ, tung tin bịa đặt làm hại uy tín xâm phạm danh dự, nhân phẩm. Một tình huống có thể đồng thời xâm phạm nhiều quyền, cần chỉ ra từng hành vi. Chỗ ở được bảo vệ cả khi là nhà thuê, mượn hoặc ở nhờ hợp pháp, không chỉ nhà thuộc sở hữu riêng. Không tự ý vào hoặc lục soát chỗ ở của người khác; việc khám xét phải theo pháp luật. Quyền sở hữu nhà không cho phép chủ nhà tùy tiện xâm phạm chỗ ở hợp pháp của người thuê.

Thư tín, cuộc gọi, tin nhắn và các trao đổi riêng tư được bảo vệ. Biết mật khẩu hoặc đang cầm điện thoại của bạn không đồng nghĩa được đọc, sao chép và công khai nội dung riêng tư của bạn ấy. Quyền tự do ngôn luận cho phép bày tỏ ý kiến, góp ý, phản biện theo pháp luật. Quyền tiếp cận thông tin không bao gồm việc tùy ý lấy mọi thông tin bí mật hoặc đời tư của người khác. Khi phát hiện mình đã lan truyền thông tin sai, cần dừng chia sẻ, đính chính và khắc phục hậu quả phù hợp. Tự do tín ngưỡng, tôn giáo bao gồm theo hoặc không theo một tôn giáo. Không cưỡng ép, cản trở hoặc phân biệt đối xử vì lựa chọn ấy; cũng không lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để vi phạm pháp luật.