Pháp luật, Hiến pháp và quyền bình đẳng

Pháp luật là hệ thống quy tắc xử sự chung do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và bảo đảm thực hiện. Ba đặc điểm thường dùng để nhận diện là tính quy phạm phổ biến; tính quyền lực, bắt buộc chung; tính xác định chặt chẽ về hình thức. Pháp luật giúp Nhà nước quản lí xã hội, đồng thời là cơ sở để công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Quy tắc đạo đức có thể định hướng hành vi, nhưng không phải mọi lời khuyên đạo đức đều là quy phạm pháp luật. Cấu trúc bên trong của hệ thống pháp luật gồm quy phạm pháp luật, chế định pháp luật và ngành luật. Quy phạm là quy tắc cụ thể; chế định tập hợp các quy phạm điều chỉnh một nhóm quan hệ; ngành luật điều chỉnh một lĩnh vực quan hệ xã hội. Hiến pháp là luật cơ bản, có hiệu lực pháp lí cao nhất, quy định những vấn đề nền tảng của Nhà nước, xã hội, quyền con người và quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân. Văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp. Không lấy một quy định nội bộ trái pháp luật làm căn cứ tước quyền của người khác.

Trong hệ thống chính trị Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò lãnh đạo; Nhà nước tổ chức quản lí xã hội bằng Hiến pháp, pháp luật; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội tập hợp, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, tham gia giám sát, phản biện theo chức năng. | Cơ quan | Vai trò cơ bản cần phân biệt | |---|---| | Quốc hội | Cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, quyền lực nhà nước cao nhất; thực hiện quyền lập hiến, lập pháp | | Chủ tịch nước | Người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước về đối nội và đối ngoại | | Chính phủ | Cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp | | Tòa án nhân dân | Cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp | | Viện kiểm sát nhân dân | Thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp | | Hội đồng nhân dân | Cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương | | Ủy ban nhân dân | Cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương | Quyền lực nhà nước thống nhất, có phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan. Vì vậy, không nhầm Chính phủ với cơ quan xét xử, hoặc tự cho một cá nhân quyền quyết định thay cơ quan có thẩm quyền.

| Hình thức | Chủ thể đang làm gì? | Ví dụ | |---|---|---| | Tuân thủ | Không làm điều pháp luật cấm | Không trộm tài sản | | Thi hành | Chủ động thực hiện nghĩa vụ | Nộp thuế đúng quy định | | Sử dụng | Thực hiện quyền được phép | Công dân thực hiện quyền khiếu nại | | Áp dụng | Người, cơ quan có thẩm quyền căn cứ luật giải quyết việc cụ thể | Tòa án ra bản án theo thẩm quyền | Cần đọc nội dung hành vi, không chỉ nhìn có từ “pháp luật”. Người dân gửi đơn không vì thế trở thành người áp dụng pháp luật; còn người có chức vụ cũng không phải mọi lúc đều đang áp dụng pháp luật.

Công dân bình đẳng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lí; không bị thiên vị hay phân biệt đối xử vì giới tính, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, địa vị. Bình đẳng giới đòi hỏi cơ hội phù hợp để nam và nữ tham gia, phát huy năng lực. Các dân tộc bình đẳng, có quyền giữ gìn tiếng nói, chữ viết và bản sắc; các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật. Bình đẳng không đòi mọi người có thu nhập, kết quả học tập hay mức xử lí giống hệt nhau. Học bổng có thể xét thành tích và hoàn cảnh theo tiêu chí phù hợp; xử lí vi phạm phải xét hành vi, mức độ và các điều kiện luật định. Điều cần tránh là dùng giới tính, dân tộc hoặc địa vị để loại bỏ cơ hội hay miễn trách nhiệm một cách trái pháp luật.