Nhiều oxygen trong đá không có nghĩa đá chứa chủ yếu khí O₂

**Vỏ Trái Đất** là lớp rắn ngoài cùng, gồm đất, đá và nhiều khoáng vật. Theo bảng số liệu trong SGK, các nguyên tố có hàm lượng lớn gồm O, Si, Al, Fe, Ca, Na, Mg, K. Các tỉ lệ dưới đây là **phần trăm khối lượng nguyên tố trong vỏ Trái Đất**, không phải phần trăm khí trong không khí.
Oxygen (O) chiếm 46,10%, silicon (Si) chiếm 28,20%. Tổng hai nguyên tố bằng 74,30%, tức gần ba phần tư khối lượng. Nhôm (Al) chiếm 8,23%, sắt (Fe) chiếm 5,63%; các nguyên tố còn lại có tỉ lệ nhỏ hơn.
Phần lớn các nguyên tố này nằm trong **hợp chất**. Chẳng hạn SiO₂ chứa Si và O; CaCO₃ chứa Ca, C, O. Nói “đá chứa oxygen” không có nghĩa oxygen chỉ tồn tại dưới dạng phân tử khí O₂ nằm trong đá.
Với mẫu được giả thiết có đúng thành phần phần trăm đã cho:
$$m_{\text{nguyên tố}}=m_{\text{mẫu}}\times\frac{\%\text{khối lượng}}{100}.$$
Một mẫu đá cụ thể có thể khác thành phần trung bình; không áp bảng trung bình cho mọi hòn đá mà không có giả thiết.
Tính khối lượng silicon theo số liệu giả thiết
Một mẫu mô hình 2,00 kg có 28,20% khối lượng là nguyên tố Si. Khi đó:
$$m_{Si}=2{,}00\times0{,}2820=0{,}564\text{ kg}.$$
Kết quả là khối lượng **nguyên tố Si**, không phải 0,564 kg SiO₂. Hợp chất SiO₂ còn chứa oxygen nên khối lượng của nó không được đồng nhất với khối lượng Si.
Bài luyện
Theo bảng thành phần vỏ Trái Đất trong SGK, hai nguyên tố chiếm phần trăm khối lượng lớn nhất là gì?
Fe và Al phổ biến nhưng thấp hơn O, Si.
Đúng: O 46,10%, Si 28,20%.
Đã nhầm với thành phần chủ yếu của không khí.
Ca và Mg có hàm lượng thấp hơn O, Si.
Lời giải
Bảng SGK cho O chiếm 46,10%, Si chiếm 28,20%; đây là hai giá trị lớn nhất theo khối lượng trong vỏ Trái Đất. Chọn B.
Bài luyện
Mẫu mô hình 500 g có 28,20% khối lượng là Si. Khối lượng nguyên tố Si là bao nhiêu?
Đây là lượng Si trong 100 g mẫu, không phải 500 g.
Đây là phần khối lượng còn lại, không phải Si.
Đã đặt sai dấu thập phân khi đổi phần trăm.
Đúng: 500 × 0,282 = 141 g.
Lời giải
Khối lượng Si = khối lượng mẫu × phần khối lượng Si = 500 × 28,20/100 = 141 g. Không coi đây là khối lượng SiO₂. Chọn D.