Quan sát kiểu hình, chưa trực tiếp nhìn thấy kiểu gene
Màu mắt, dạng tóc, màu da, chiều cao là những **tính trạng** ở người. Một biểu hiện cụ thể như tóc xoăn là kiểu hình của tính trạng dạng tóc. Nhóm máu cũng là tính trạng, nhưng cần xét nghiệm phù hợp chứ không nhận biết bằng nhìn bên ngoài.
Nhiều tính trạng chịu ảnh hưởng của nhiều gene và môi trường. Chẳng hạn, chiều cao có cơ sở di truyền nhưng còn liên quan dinh dưỡng và điều kiện phát triển. Không mặc định mỗi tính trạng của người đều do một cặp allele trội–lặn chi phối.
Ngoại hình giống nhau có thể gợi ý sự tương đồng, nhưng không đủ để xác định kiểu gene hay quan hệ huyết thống. Khi bài tập dùng một gene và quy luật Mendel, phải có giả thiết rõ trước khi suy luận.
Tách tên đặc điểm và biểu hiện
“Dạng tóc” là tên tính trạng; “tóc thẳng” là một kiểu hình của tính trạng đó. “Chiều cao” là tính trạng; “cao 160 cm ở thời điểm đo” là dữ liệu về biểu hiện cụ thể.
Hai người cùng cao 160 cm không vì thế có cùng toàn bộ kiểu gene. Số đo chỉ mô tả chiều cao lúc đo, không trực tiếp cho biết allele.
Bài luyện
Cặp nào nêu đúng tên tính trạng và một kiểu hình tương ứng?
Đúng: dạng tóc là đặc điểm, tóc xoăn là biểu hiện cụ thể.
Đã đảo tên tính trạng với biểu hiện.
Allele là dạng của gene, không phải tên tính trạng chiều cao.
Nhóm máu và màu mắt là hai tính trạng khác nhau.
Lời giải
Tính trạng là đặc điểm được xét; kiểu hình là biểu hiện của đặc điểm đó. Vì vậy dạng tóc — tóc xoăn là cặp phù hợp. Chọn A.
Bài luyện
Hai người cùng cao 165 cm. Chỉ từ số đo này, nhận xét nào có căn cứ?
Một số đo không xác định toàn bộ allele.
Cùng kết quả không chứng minh điều kiện phát triển giống nhau.
Không có giả thiết một gene; chiều cao chịu nhiều yếu tố.
Đúng: đây là điều trực tiếp quan sát, đo được.
Lời giải
Dữ kiện chỉ cho biết hai số đo bằng nhau. Chiều cao có cơ sở di truyền và chịu ảnh hưởng môi trường, nên chưa suy ra kiểu gene hoặc điều kiện phát triển. Chọn D.