Thấu kính và hai tia sáng đặc biệt

Thấu kính là khối trong suốt được giới hạn bởi hai mặt cong hoặc một mặt cong và một mặt phẳng. Xét thấu kính mỏng đặt trong không khí: - **Hội tụ:** phần giữa dày hơn rìa; chùm tới song song trục chính cho chùm ló hội tụ. - **Phân kì:** phần giữa mỏng hơn rìa; chùm tới song song trục chính cho chùm ló loe ra. **Quang tâm O** là điểm tia sáng đi qua thì truyền thẳng trong mô hình này. **Trục chính** đi qua O và vuông góc mặt phẳng thấu kính. **Tiêu điểm F** là nơi chùm ló, hoặc đường kéo dài chùm ló, gặp nhau khi chùm tới song song trục chính. Khoảng cách $OF=f$ là **tiêu cự**; hai phía thấu kính có hai tiêu điểm cách O bằng nhau.

Tia đi qua quang tâm O truyền thẳng qua cả hai loại thấu kính. Tia tới song song trục chính: qua thấu kính hội tụ, tia ló đi qua tiêu điểm phía sau kính; qua thấu kính phân kì, **đường kéo dài ngược** của tia ló đi qua tiêu điểm phía trước kính. Đường kéo dài là nét dựng hình, không phải tia sáng truyền ngược. Có thể hình dung thấu kính như nhiều lăng kính nhỏ: ở kính hội tụ, đáy hướng về trục chính nên các tia lệch về trục; ở kính phân kì, đáy hướng ra xa trục nên các tia loe ra.