Hạn chế tác nhân và tìm hiểu đúng nguy cơ
Biến đổi gene, NST có thể phát sinh tự nhiên trong tế bào. Một số tác nhân vật lí như **bức xạ ion hóa, tia UV** và một số hóa chất có thể gây tổn thương DNA hoặc làm tăng đột biến. Tác động phụ thuộc loại tác nhân, mức tiếp xúc và điều kiện; không phải mọi hóa chất hoặc mọi lần tiếp xúc đều gây cùng một bệnh.
Hạn chế ô nhiễm, sử dụng hóa chất theo hướng dẫn an toàn, bảo hộ phù hợp và tránh tự tiếp xúc nguồn phóng xạ góp phần giảm nguy cơ. Học sinh không thử gây đột biến hay tự xử lí nguồn bức xạ, thuốc bảo vệ thực vật.
**Tư vấn di truyền** giúp giải thích thông tin gia đình, kết quả xét nghiệm và nguy cơ theo từng trường hợp. Sàng lọc nhằm tìm trường hợp cần đánh giá thêm; kết quả sàng lọc không tự thay thế chẩn đoán. Bảo vệ môi trường và tư vấn có ý nghĩa, nhưng không bảo đảm loại bỏ mọi biến đổi tự phát hoặc mọi bệnh di truyền.
Phân biệt cần kiểm tra thêm với đã kết luận
Một kết quả sàng lọc ghi “cần đánh giá thêm”. Cách đọc đúng là trường hợp đó cần được cơ sở chuyên môn xem xét tiếp, chưa phải đã xác định một bệnh cụ thể.
Cũng không quy kết một người mắc bệnh chỉ vì gia đình từng tiếp xúc hóa chất: thông tin tiếp xúc và nguyên nhân của bệnh phải được đánh giá phù hợp. Ví dụ chỉ minh họa cách hiểu kết quả, không hướng dẫn xét nghiệm cá nhân.
Bài luyện
Biện pháp nào trực tiếp phù hợp với mục tiêu hạn chế tiếp xúc tác nhân có thể gây đột biến?
Mùi không cho biết đầy đủ nguy cơ của hóa chất.
Hóa chất không rõ nguồn gốc có thể gây nguy hiểm.
Mức nguy cơ còn phụ thuộc tác nhân và lượng tiếp xúc, không chỉ thời gian.
Đúng: giảm tiếp xúc trong điều kiện có nguy cơ là biện pháp phù hợp.
Lời giải
Tác nhân có thể gây tổn thương DNA cần được kiểm soát bằng hướng dẫn an toàn và bảo hộ phù hợp. Không thử hóa chất để kiểm tra tác động lên cơ thể. Chọn D.
Bài luyện
Kết quả sàng lọc ghi cần đánh giá thêm. Cách hiểu nào đúng?
Đúng: sàng lọc và chẩn đoán có mục đích khác nhau.
Kết quả đã cho chưa nêu gene hoặc chẩn đoán xác định.
Chưa có căn cứ về kiểu di truyền hay nguy cơ từng người.
Đánh giá tiếp vẫn cần những thông tin liên quan.
Lời giải
Sàng lọc giúp nhận ra trường hợp cần xem xét tiếp. Muốn chẩn đoán cần quy trình chuyên môn và dữ kiện phù hợp, không kết luận một bệnh chỉ từ câu cần đánh giá thêm. Chọn A.