Hình thành rất chậm, sử dụng nhanh hơn nhiều
Than mỏ, dầu mỏ và khí thiên nhiên là **nhiên liệu hóa thạch**. Chúng hình thành từ vật chất có nguồn gốc sinh vật cổ bị vùi lấp, biến đổi qua thời gian địa chất rất dài. Hóa năng của chúng có nguồn gốc gián tiếp từ năng lượng mặt trời được sinh vật tích lũy.
Nguồn này **không tái tạo trong khoảng thời gian sử dụng của con người**: khai thác nhanh không thể được bù bằng sự hình thành mới. Ưu điểm là cung cấp được nhiều năng lượng, có thể dự trữ và vận chuyển bằng các hệ thống sẵn có; công nghệ sử dụng đã phổ biến.
Hạn chế gồm cạn kiệt tài nguyên và tác động môi trường. Đốt nhiên liệu hóa thạch phát thải CO₂, góp phần làm tăng hiệu ứng nhà kính; tùy nhiên liệu và điều kiện cháy còn có bụi, CO hoặc các khí gây ô nhiễm khác. Không đồng nhất CO₂ với mọi loại khí độc; cũng không coi “không nhìn thấy khói” là “không phát thải”.
Mỏ sâu hơn không chỉ tốn công khoan
So với mỏ dễ tiếp cận, khai thác ở xa hoặc sâu thường cần thêm thiết bị, công thăm dò, vận chuyển và xử lí tác động môi trường. Chi phí tăng có thể làm giá thành nhiên liệu tăng.
Tuy nhiên, **giá bán còn chịu ảnh hưởng của cung, cầu, vận chuyển và các khoản chi phí khác**. Không thể kết luận giá bán luôn tăng đúng cùng tỉ lệ với độ sâu mỏ; cũng không cần học thuộc bảng giá hay cơ chế điều hành giá tại một thời điểm để hiểu bài này.
Bài luyện
Vì sao than mỏ được xếp vào nguồn năng lượng không tái tạo trong khoảng thời gian sử dụng của con người?
Đúng: không thể bổ sung đủ nhanh để bù khai thác.
Than có nguồn gốc từ vật chất sinh vật cổ.
Than được dùng làm nhiên liệu vì có thể giải phóng năng lượng khi cháy.
Phân loại không dựa đơn thuần vào thể rắn hay lỏng.
Lời giải
Than mỏ hình thành qua thời gian địa chất rất dài, trong khi con người khai thác và sử dụng nhanh. Nguồn mới không bổ sung kịp nguồn đã lấy đi, nên được coi là không tái tạo trong khoảng thời gian của con người. Chọn A.
Bài luyện
Một mỏ dầu mới ở xa, cần vận chuyển dài hơn và thiết bị khai thác phức tạp hơn. Nhận xét nào phù hợp?
Độ sâu không phải yếu tố duy nhất.
Vận chuyển là một khoản chi phí liên quan.
Đúng: cần xét chi phí cùng cung, cầu và các yếu tố khác.
Công nghệ khai thác không làm dầu hình thành nhanh hơn.
Lời giải
Khai thác phức tạp và vận chuyển xa thường làm tăng chi phí. Tuy vậy, giá bán còn chịu ảnh hưởng của cung, cầu và các khoản chi phí khác, nên không thể chỉ dựa vào độ sâu hay khoảng cách. Chọn C.