Một nguồn, nhiều con đường chuyển hóa
**Mặt Trời là nguồn năng lượng chủ yếu** cho nhiều quá trình trên bề mặt Trái Đất. Thực vật quang hợp, chuyển năng lượng ánh sáng thành hóa năng trong chất hữu cơ. Động vật nhận năng lượng qua thức ăn; khi hô hấp, hóa năng được giải phóng để phục vụ hoạt động sống, một phần truyền ra môi trường dưới dạng nhiệt.
Ánh nắng làm nước bay hơi; hơi nước ngưng tụ, tạo mưa, bổ sung nước cho sông hồ. Nước ở cao có thế năng trọng trường, khi chảy xuống có thể làm quay tua-bin. Mặt Trời cũng làm các vùng nóng lên không đều, góp phần tạo gió; gió tạo ra phần lớn sóng trên mặt biển.
SGK dùng tên “vòng năng lượng” để tìm hiểu các quá trình này. Cần hiểu: **nước và một số chất có thể tuần hoàn, còn năng lượng được truyền, chuyển hóa và tỏa nhiệt**, không quay vòng kín để dùng lại hoàn toàn. Cũng không nói mọi nguồn năng lượng của Trái Đất đều từ Mặt Trời; chẳng hạn địa nhiệt còn có nguồn từ bên trong Trái Đất.
Từ ánh nắng đến hoạt động của một con bò
Cỏ nhận ánh sáng và quang hợp, tích lũy hóa năng trong chất hữu cơ. Bò ăn cỏ; năng lượng trong thức ăn được chuyển hóa để bò vận động, sinh trưởng và duy trì hoạt động sống, đồng thời tỏa nhiệt.
Con đường chính là **năng lượng ánh sáng → hóa năng trong cỏ → năng lượng phục vụ hoạt động sống của bò và nhiệt truyền ra môi trường**. Cỏ không tạo năng lượng từ hư không; bò cũng không nhận toàn bộ ánh sáng ban đầu thành cơ năng.
Bài luyện
Trong chuỗi ánh sáng → cỏ → bò, quang hợp của cỏ thực hiện sự chuyển hóa chính nào?
Đã đảo chiều chuyển hóa chính của quang hợp.
Nguồn năng lượng được cỏ hấp thụ cho quang hợp là ánh sáng, không phải cơ năng.
Nguồn năng lượng trực tiếp cho quang hợp là ánh sáng, không phải nhiệt.
Đúng: ánh sáng được chuyển thành hóa năng tích lũy trong chất hữu cơ.
Lời giải
Nhờ quang hợp, thực vật dùng năng lượng ánh sáng để tổng hợp chất hữu cơ, tích lũy hóa năng. Động vật nhận một phần năng lượng đó qua thức ăn. Chọn D.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng khi học về vòng tuần hoàn nước và sự chuyển hóa năng lượng?
Không thể tái sử dụng hoàn toàn năng lượng trong một vòng kín như vậy.
Đúng: cần phân biệt vật chất tuần hoàn với dòng năng lượng.
Ánh nắng cung cấp năng lượng cho sự bay hơi được xét ở đây.
Thủy điện chuyển hóa năng lượng của nước, không tạo năng lượng từ hư không.
Lời giải
Trong vòng tuần hoàn nước, nước được chuyển vận và đổi thể. Năng lượng cung cấp cho các quá trình được truyền và chuyển hóa, một phần tỏa nhiệt ra môi trường; không quay vòng kín để dùng lại hoàn toàn. Chọn B.