Cùng mang allele lặn có thể tạo con đồng hợp lặn
Người có quan hệ huyết thống gần có khả năng cùng mang allele từ tổ tiên chung cao hơn người không có quan hệ gần. Nếu cùng mang một allele lặn gây bệnh, họ có thể sinh con **đồng hợp lặn** và biểu hiện bệnh. Nguy cơ tăng không có nghĩa mọi con đều mắc bệnh; không có họ gần cũng không có nghĩa nguy cơ bằng không.
Trong mô hình aa biểu hiện bệnh, AA và Aa không biểu hiện, **Aa × Aa** tạo tỉ lệ dự kiến 1AA : 2Aa : 1aa. Mỗi lần thụ tinh có xác suất aa là 1/4 nếu các điều kiện mô hình thỏa mãn. Không dùng tỉ lệ này cho mọi cặp có họ gần khi chưa biết kiểu gene.
Luật Hôn nhân và gia đình quy định nam **từ đủ 20 tuổi**, nữ **từ đủ 18 tuổi** trở lên; cấm kết hôn giữa người cùng dòng máu về trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời. Đây không phải toàn bộ điều kiện kết hôn: còn tự nguyện và các điều kiện khác. Đủ tuổi pháp luật không tự chứng minh sức khỏe sinh sản hoặc nguy cơ di truyền của một người.
Tư vấn trước hôn nhân giúp hiểu thông tin sức khỏe, gia đình và những đánh giá cần thiết. Không dùng nguy cơ di truyền để kì thị hoặc đổ lỗi cho cá nhân.
Từ đủ tuổi phải tính theo ngày sinh
Tại ngày 07/10/2026, một nam sinh ngày 08/10/2006 còn một ngày mới đủ 20 tuổi, nên **chưa đạt điều kiện tuổi** đang xét. Một nữ đã đủ 18 tuổi đạt điều kiện tuổi dành cho nữ, nhưng chưa từ đó kết luận đủ mọi điều kiện kết hôn.
Khi đọc thống kê địa phương, đối chiếu ngày sinh và thời điểm đăng kí, không chỉ trừ hai số năm rồi làm tròn tuổi.
Bài luyện
Vì sao kết hôn gần huyết thống có thể tăng nguy cơ biểu hiện một bệnh lặn?
Quan hệ họ hàng không làm mọi allele tự biến đổi theo cách đó.
Cùng nguồn gốc một phần allele không phải giống toàn bộ kiểu gene.
Đúng: khả năng cùng mang allele lặn làm tăng cơ hội đồng hợp lặn ở con.
Giao tử bình thường vẫn có một bộ NST.
Lời giải
Họ hàng gần có thể cùng nhận allele lặn từ tổ tiên chung. Khi cả hai mang allele đó, con có khả năng nhận a từ cả hai và biểu hiện nếu aa gây bệnh. Không suy ra mọi con đều mắc bệnh. Chọn C.
Bài luyện
Chỉ xét điều kiện tuổi theo Luật Hôn nhân và gia đình, cặp nào đạt mức tối thiểu? Các tuổi nêu dưới đây đều là tuổi đã đủ.
Nam chưa đủ 20 tuổi.
Đúng: nam từ đủ 20, nữ từ đủ 18.
Nữ chưa đủ 18 tuổi.
Nam chưa đủ 20 tuổi dù nữ đã đủ tuổi.
Lời giải
Mức tối thiểu về tuổi là nam từ đủ 20, nữ từ đủ 18. Chỉ cặp 20 và 18 thỏa mãn; bài chưa đánh giá các điều kiện kết hôn khác. Chọn B.