Giao của các tia ló là ảnh thật
Đặt vật nhỏ AB vuông góc trục chính, A nằm trên trục. Để dựng ảnh qua kính hội tụ:
1. Từ B vẽ tia song song trục chính, tia ló đi qua tiêu điểm sau kính.
2. Từ B vẽ tia qua quang tâm O, truyền thẳng. Hai tia ló gặp nhau tại B'.
3. Từ B' hạ vuông góc trục chính tại A', được ảnh A'B'.
Khi vật ở ngoài tiêu cự, ảnh là **ảnh thật**, ngược chiều và có thể hứng trên màn đặt đúng vị trí. Với khoảng cách từ vật đến kính là $d$:
| Vị trí vật | Kích thước ảnh |
|---|---|
| $d>2f$ | Nhỏ hơn vật. |
| $d=2f$ | Bằng vật, ảnh cách kính $2f$. |
| $f<d<2f$ | Lớn hơn vật. |
Vật đặt ở hai lần tiêu cự
Kính hội tụ có tiêu cự 8 cm, vật ở cách kính 16 cm. Vì d = 2f, ảnh thật nằm phía bên kia kính, cách kính 16 cm, ngược chiều và bằng vật.
Màn cần đặt ở vị trí ảnh để hứng ảnh rõ. Không thấy ảnh rõ trên một vị trí màn chưa đủ để kết luận ảnh là ảnh ảo; có thể màn chưa ở đúng vị trí.
Bài luyện
Thấu kính hội tụ có tiêu cự 6 cm, vật nhỏ đặt vuông góc trục chính cách kính 12 cm. Ảnh có đặc điểm nào?
Vật tại 2f cho ảnh thật ngược chiều.
Đúng: d = 2f và ảnh cũng ở 2f.
Ảnh thật này ngược chiều và không ở tiêu điểm.
Vật ngoài tiêu cự không cho ảnh ảo trong trường hợp này.
Lời giải
Vật cách kính 12 cm = 2f. Với kính hội tụ, ảnh thật ngược chiều, cao bằng vật và nằm phía sau kính ở khoảng cách 2f = 12 cm. Chọn B.
Bài luyện
Vật nhỏ đặt trước kính hội tụ ở khoảng f < d < 2f. Đặc điểm nào của ảnh là đúng?
Nhỏ hơn vật ứng với d > 2f.
Vật vẫn ở ngoài tiêu cự nên cho ảnh thật.
Đúng: vật nằm giữa f và 2f.
Đây không phải ảnh trong trường hợp được nêu.
Lời giải
Với kính hội tụ, vật ngoài tiêu cự cho ảnh thật ngược chiều. Khi vật nằm giữa f và 2f, ảnh lớn hơn vật. Chọn C.