Thay đổi NST cần được xét cùng hệ quả
Đột biến cấu trúc có thể làm mất hoặc lặp nhiều gene, đổi vị trí gene; đột biến số lượng có thể làm thay đổi số bản sao của nhiều gene. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng sự phát triển, khả năng sống và sinh sản của sinh vật. Hệ quả phụ thuộc NST, vùng gene và điều kiện cụ thể, không chỉ phụ thuộc tên dạng đột biến.
Một số biến đổi gây rối loạn rõ; một số có ảnh hưởng ít hoặc có giá trị trong điều kiện nhất định. Đột biến NST góp phần tạo biến dị di truyền. Khi đánh giá bệnh di truyền ở người cần căn cứ chuyên môn, không suy đoán từ một đặc điểm bên ngoài hoặc dùng khái niệm sinh học để đánh giá giá trị một người.
Trong **chọn giống thực vật**, một số dòng đa bội có cơ quan lớn hơn hoặc đặc điểm phù hợp mục tiêu sản xuất. Đó không phải quy luật mọi cây đa bội đều năng suất, chất lượng cao; còn cần khảo nghiệm sức sống, sinh sản và tính ổn định.
Ở thể tam bội, ba bộ NST thường khó phân li cân bằng khi giảm phân, nên khả năng tạo giao tử hữu thụ giảm. Đặc điểm này được khai thác ở một số cây cho quả ít hoặc không có hạt. Sự hình thành quả và nhu cầu thụ phấn tùy loài, giống; **không phải mọi quả không hạt đều do tam bội**. Không tự dùng hóa chất gây đa bội trong thực hành tại nhà.
Cây lớn hơn chưa đủ để chọn làm giống
Giả sử tạo được một dòng cây 4n có quả lớn hơn dòng 2n ban đầu. Trước khi chọn, vẫn cần so sánh năng suất, chất lượng, sức sống và khả năng nhân giống trong các điều kiện sử dụng.
Kết luận phù hợp chỉ từ dữ kiện đã có là **quả lớn hơn ở điều kiện khảo sát**, chưa phải “mọi mặt đều tốt hơn”. Nếu giống cần hạt để nhân, khả năng sinh sản là tiêu chí quan trọng; nếu nhân vô tính, vẫn phải kiểm tra đặc điểm ổn định của dòng.
Bài luyện
Vì sao thể tam bội ở một số cây có khả năng tạo giao tử hữu thụ thấp?
Giảm phân không có vai trò tăng số bộ từ 3n lên 6n.
Khó chia cân bằng ba chiếc tương ứng mới là vấn đề đang xét.
Đúng: giảm phân khó phân phối cân bằng ba bộ vào sản phẩm.
Tế bào mẹ đang xét có ba bộ NST, không phải đơn bội.
Lời giải
Tam bội có ba chiếc tương ứng ở mỗi loại NST. Khi giảm phân, sự phân li thường không cân bằng, làm giảm khả năng tạo giao tử hữu thụ. Không suy ra mọi cây không hạt đều là tam bội. Chọn C.
Bài luyện
Một dòng cây 4n có lá lớn hơn dòng 2n trong thử nghiệm. Kết luận nào đúng với dữ kiện?
Đúng: kết luận theo điều đã quan sát, không thay thế khảo nghiệm giống.
Không khái quát mọi dòng, mọi loài từ một thử nghiệm.
Chất lượng chưa được kiểm tra trong dữ kiện.
Kích thước lá không chứng minh khả năng sinh sản, tạo hạt tốt hơn.
Lời giải
Dữ kiện chỉ chứng minh kích thước lá khác trong điều kiện thử nghiệm. Chọn giống còn phải đánh giá năng suất, chất lượng, sức sống và khả năng nhân giống. Chọn A.