Cùng một NST, các gene có xu hướng đi cùng nhau
Mỗi NST mang nhiều gene. **Di truyền liên kết** là hiện tượng các gene trên cùng một NST có xu hướng được truyền cùng nhau qua các thế hệ. Do cùng nằm trên một chiếc NST, chúng không phân li độc lập như các gene trên các cặp NST khác nhau.
Trong thí nghiệm ruồi giấm của Morgan ở SGK, xét B: thân xám trội so với b: thân đen, V: cánh dài trội so với v: cánh cụt. Cho **ruồi đực F₁ dị hợp** thân xám, cánh dài lai phân tích với ruồi cái thân đen, cánh cụt, thu được hai nhóm kiểu hình giống tổ hợp của bố mẹ với tỉ lệ xấp xỉ 1:1, không phải bốn nhóm 1:1:1:1.
Có thể viết kiểu gene F₁ là **BV/bv**: một NST mang B và V; chiếc tương đồng mang b và v. Dấu “/” phân cách hai NST tương đồng, không phải phép chia. Trong phép lai liên kết hoàn toàn đang xét, F₁ tạo hai loại giao tử **BV, bv**, không tạo Bv hoặc bV.
Ngoài phạm vi bài tập này, sự trao đổi đoạn giữa các NST tương đồng có thể tạo tổ hợp khác. Vì vậy không khẳng định các gene trên cùng NST luôn đi cùng nhau trong mọi trường hợp. Khi tính tỉ lệ dưới đây, dùng đúng giả thiết **liên kết hoàn toàn, không có tái tổ hợp**.
Bên lặn giúp nhận ra giao tử của bên dị hợp
Với **BV/bv × bv/bv**, giả sử liên kết hoàn toàn, các loại giao tử có tỉ lệ bằng nhau và không có khác biệt sức sống:
- BV × bv → BV/bv: thân xám, cánh dài.
- bv × bv → bv/bv: thân đen, cánh cụt.
Bên lặn chỉ cho bv nên hai nhóm con phản ánh hai loại giao tử của bên dị hợp. Tỉ lệ dự kiến là **1 xám, dài : 1 đen, cụt**, không phải do gene thân hoặc gene cánh bị mất.
Bài luyện
Cơ thể BV/bv có hai gene liên kết hoàn toàn, không có tái tổ hợp. Hai loại giao tử bình thường là gì?
Đây là hai tổ hợp khác với cách sắp xếp BV/bv đã cho.
Bv không có trong mô hình liên kết hoàn toàn này.
Đúng: mỗi giao tử nhận một trong hai NST mang BV hoặc bv.
Bốn loại bằng nhau là kết quả của phân li độc lập trong điều kiện phù hợp, không phải giả thiết này.
Lời giải
Một NST mang BV, chiếc tương đồng mang bv. Không tái tổ hợp thì hai loại giao tử là BV và bv. Chọn C.
Bài luyện
Lai phân tích ruồi đực BV/bv với ruồi cái bv/bv, giả sử liên kết hoàn toàn và các giao tử, con lai có cơ hội như nhau. Tỉ lệ kiểu hình dự kiến là gì?
Đúng: bên đực tạo BV, bv bằng nhau; bên cái chỉ bv.
Đây là bốn nhóm của mô hình phân li độc lập, không phải giả thiết liên kết hoàn toàn.
Lai phân tích này không phải hai cơ thể dị hợp tự lai.
Giao tử bv từ bên đực còn tạo nhóm đen, cụt.
Lời giải
BV kết hợp bv tạo BV/bv xám, dài; bv kết hợp bv tạo bv/bv đen, cụt. Hai loại giao tử bên đực bằng nhau nên tỉ lệ con dự kiến 1:1. Chọn A.