Có hai mục tiêu khác nhau: phân giải và nhận biết
Một hướng ứng dụng là tạo, chọn dòng vi sinh vật có khả năng tạo **enzyme phân giải một chất ô nhiễm cụ thể**, rồi đánh giá trong điều kiện được kiểm soát. Muốn sử dụng cần biết chất đích, điều kiện hoạt động và sản phẩm tạo thành. Không suy ra một dòng xử lí được mọi chất hoặc cứ thả ra môi trường là sạch.
Một hướng khác là phân tích dấu vết DNA để hỗ trợ **nhận biết tác nhân** trong mẫu. Ví dụ, tìm một đoạn DNA đặc trưng có thể giúp phát hiện dấu hiệu của vi sinh vật cần theo dõi. Kết quả phải được đọc theo phương pháp và chất lượng xét nghiệm; chỉ phát hiện DNA chưa tự chứng minh tác nhân còn sống hoặc đã bị loại bỏ.
An toàn sinh học gồm kiểm soát khả năng gây hại, phát tán và tác động tới sinh vật khác. Nghiên cứu, sử dụng dòng biến đổi gene cần được đánh giá và quản lí phù hợp. Không tự nuôi, phát tán vi sinh vật hoặc thử xử lí mẫu không rõ nguồn gốc.
Hiệu quả cần được đo với đối chứng
Thí nghiệm **minh họa**: hai bình cùng có 100 đơn vị chất X, điều kiện ban đầu như nhau. Sau cùng thời gian, bình dùng dòng vi sinh vật được khảo sát còn 30 đơn vị, bình đối chứng không dùng dòng đó còn 80 đơn vị.
Lượng X giảm nhiều hơn trong bình khảo sát gợi ý hiệu quả ở điều kiện này. Chưa kết luận dùng ngoài tự nhiên sẽ có cùng kết quả; còn cần đánh giá sản phẩm phân giải và an toàn. Dữ liệu không phải hướng dẫn nuôi hay thả vi sinh vật.
Bài luyện
Hai bình trong thí nghiệm minh họa cùng có 120 đơn vị X ban đầu, các điều kiện khác như nhau. Sau cùng thời gian, bình dùng dòng vi sinh vật được khảo sát còn 40, bình đối chứng không dùng dòng đó còn 90. Kết luận nào phù hợp?
Đúng: giảm 80 so với giảm 30, nhưng giữ phạm vi thí nghiệm.
Chỉ có dữ liệu về X, không phải mọi chất.
Vẫn còn 40 đơn vị X.
Sản phẩm phân giải và an toàn vẫn cần được kiểm tra.
Lời giải
Bình khảo sát giảm 120−40=80 đơn vị, đối chứng giảm 120−90=30. Dữ liệu hỗ trợ sự khác biệt trong điều kiện này; chưa chứng minh xử lí hết, xử lí mọi chất hay an toàn ngoài tự nhiên. Chọn A.
Bài luyện
Xét nghiệm phù hợp phát hiện dấu vết DNA của tác nhân cần theo dõi trong một mẫu. Chỉ từ kết quả đó, cách hiểu nào đúng?
Phát hiện dấu vết không chứng minh đã loại bỏ.
Phép phát hiện DNA đặc trưng không mô tả toàn bộ DNA của mẫu.
Một mẫu không đại diện mọi nơi.
Đúng: giữ kết luận ở phạm vi và khả năng của phép xét nghiệm.
Lời giải
Phát hiện DNA hỗ trợ nhận biết dấu vết trong mẫu. Nó không tự xác định tác nhân còn sống, phân bố toàn địa phương hay đã được loại bỏ sau xử lí. Chọn D.