Phân biệt theo khả năng cho dòng điện đi qua
**Vật dẫn điện** cho dòng điện đi qua; **vật không dẫn điện** không cho dòng điện đi qua trong điều kiện đang xét. Trong mạch pin học tập, đồng, nhôm và than chì có thể dẫn điện; nhựa, thủy tinh và gỗ khô thường được dùng làm ví dụ không dẫn điện.
Không đồng nhất “kim loại” với mọi vật dẫn điện: than chì không phải kim loại nhưng vẫn dẫn điện. Khả năng dẫn còn phụ thuộc vật liệu và điều kiện, nên không lấy nhận xét về gỗ khô để coi gỗ ướt là an toàn khi tiếp xúc điện.
Dây điện thường có lõi kim loại dẫn điện và lớp vỏ nhựa cách điện. Lõi tạo đường đi cho dòng điện; lớp vỏ giúp ngăn tiếp xúc với lõi. Dây có vỏ hỏng không còn bảo vệ như dây nguyên vẹn: không tự sử dụng hay sửa dây điện lưới.
Thử một mẫu vật liệu như thế nào?
Giáo viên chuẩn bị mạch pin có đèn phù hợp và hai đầu nối để đặt mẫu cần thử. Trước hết dùng dây kim loại đã biết dẫn điện nối hai đầu này, kiểm tra đèn sáng để xác nhận nguồn, đèn và các mối nối hoạt động.
Sau đó ngắt công tắc, thay đoạn thử bằng từng mẫu được chuẩn bị, giữ các bộ phận khác như cũ rồi đóng công tắc theo hướng dẫn. Đèn sáng cho thấy mẫu cho dòng điện đi qua đủ để đèn hoạt động trong phép thử.
Nếu đèn không sáng, kiểm tra tiếp xúc, pin và đèn trước khi kết luận. Riêng một lần đèn tắt chưa chứng minh chắc chắn mẫu là vật không dẫn điện. Không dùng cơ thể làm mẫu thử; không thay bộ pin bằng ổ điện.
Bài luyện
Trong các mẫu được nêu, mẫu nào không phải kim loại nhưng có thể dẫn điện?
Nhựa khô là ví dụ vật không dẫn điện trong bài.
Thủy tinh là ví dụ vật không dẫn điện.
Gỗ khô không phải ví dụ dẫn điện ở phép thử này.
Đúng: than chì dẫn điện dù không phải kim loại.
Lời giải
Than chì không phải kim loại nhưng có thể dẫn điện. Vì thế không kết luận mọi vật dẫn điện đều là kim loại. Đáp án D.
Bài luyện
Vì sao dây điện thường có lõi đồng và vỏ nhựa?
Đã đảo vai trò của lõi và vỏ.
Đúng: hai vật liệu phục vụ hai vai trò khác nhau.
Cấu tạo này có chức năng dẫn và cách điện.
Vỏ rách không còn bảo vệ như vỏ nguyên vẹn.
Lời giải
Đồng là vật dẫn điện nên dùng làm lõi. Nhựa là vật cách điện trong điều kiện sử dụng phù hợp, giúp tránh tiếp xúc trực tiếp với lõi. Dây hở lõi không được coi là an toàn. Đáp án B.
Bài luyện
Trước khi thử nhiều mẫu bằng mạch pin và đèn, vì sao cần kiểm tra mạch với đoạn kim loại đã biết dẫn điện?
Đúng: đây là bước kiểm tra mạch làm cơ sở so sánh.
Bước kiểm tra không làm thay đổi bản chất mẫu.
Mỗi mẫu vẫn phải được khảo sát.
Tiếp xúc vẫn cần được kiểm tra.
Lời giải
Mạch kiểm tra phải hoạt động trước khi dùng để thử mẫu. Nếu pin, đèn hoặc mối nối có lỗi, đèn tắt chưa thể phản ánh khả năng dẫn điện của mẫu. Đáp án A.
Bài luyện
Thay một mẫu vào mạch thử thấy đèn không sáng. Cách kết luận nào thận trọng và phù hợp?
Đèn tắt có thể do lỗi khác trong mạch.
Không thể xác định kim loại chỉ từ việc đèn tắt.
Đúng: cần loại trừ các nguyên nhân khác của phép thử.
Không dùng điện lưới để thử vật liệu.
Lời giải
Đèn không sáng có thể do mẫu không dẫn điện, nhưng cũng có thể do tiếp xúc kém, pin cạn hoặc đèn hỏng. Cần kiểm tra mạch và lặp lại đúng hướng dẫn, không kết luận từ một hiện tượng đơn lẻ. Đáp án C.