Nhanh, chậm là khác nhau về tốc độ
Sắt để ngoài không khí ẩm hình thành lớp gỉ sau một thời gian. Cồn được đốt cháy biến đổi nhanh hơn nhiều. **Tốc độ phản ứng** đặc trưng cho sự nhanh, chậm của phản ứng hóa học.
Với phản ứng tạo khí, có thể so lượng khí tạo thành trong **cùng khoảng thời gian**, hoặc so thời gian để thu **cùng một lượng khí**. Cần giữ các điều kiện khác phù hợp để phép so sánh có ý nghĩa.
Phản ứng nhanh hơn không nhất thiết cho nhiều sản phẩm hơn khi kết thúc. Tốc độ nói về thời gian diễn ra, còn lượng sản phẩm cuối cùng phụ thuộc lượng chất tham gia và hiệu suất.
Đọc dữ liệu của hai dạng đá vôi

Đồ thị dùng **số liệu minh họa**, không phải kết quả đo thật. Hai mẫu calcium carbonate tinh khiết có cùng khối lượng, một dạng bột, một dạng viên. Xét cùng nhiệt độ, cùng thể tích và nồng độ acid; acid dư để cả hai mẫu phản ứng hết, khí được thu đủ.
Trong 20 giây đầu, mẫu bột tạo 12 mL khí, mẫu viên tạo 4 mL. Mẫu bột phản ứng nhanh hơn trong khoảng thời gian này. Cũng có thể thấy mẫu bột đạt 20 mL ở 60 giây, mẫu viên đạt cùng lượng ở 100 giây.
Khi cả hai đã phản ứng hết, lượng khí cùng là 20 mL. Chia nhỏ chỉ làm phản ứng diễn ra nhanh hơn trong phép so sánh này, không làm tăng số mol calcium carbonate ban đầu.
Bài luyện
Theo các hiện tượng đã học, nhận xét nào đúng về sự tạo gỉ sắt và đốt cháy cồn?
Màu sản phẩm không quyết định tốc độ.
Đúng: cháy diễn ra nhanh, tạo gỉ cần thời gian dài hơn.
Cùng chất phản ứng không đảm bảo cùng tốc độ.
Phản ứng hóa học có thể nhanh hoặc chậm.
Lời giải
Đốt cháy cồn diễn ra nhanh, còn sự tạo gỉ sắt trong không khí ẩm thường cần thời gian dài hơn mới thấy rõ. Cả hai có thể dùng oxygen nhưng không vì thế mà cùng tốc độ. Đáp án B.
Bài luyện
Trong 20 giây đầu của phép so sánh đã nêu, mẫu bột tạo 12 mL khí, mẫu viên tạo 4 mL; các điều kiện khác như nhau. Kết luận nào phù hợp?
Cùng khoảng thời gian, ít khí hơn không cho thấy nhanh hơn.
Khối lượng bằng nhau không quyết định tốc độ như nhau.
Đúng: so lượng khí tạo thành trong cùng thời gian.
Không suy lượng cuối cùng chỉ từ tốc độ ban đầu.
Lời giải
Trong cùng 20 giây, mẫu bột tạo nhiều khí hơn nên phản ứng nhanh hơn trong khoảng thời gian này. Dữ kiện không có nghĩa mẫu bột tạo nhiều khí hơn khi cả hai phản ứng hết; với cùng lượng chất và điều kiện đã nêu, lượng khí cuối cùng bằng nhau. Đáp án C.
Bài luyện
Hai mẫu có cùng lượng calcium carbonate tinh khiết, acid dư, đều phản ứng hết và thu đủ khí. Dạng bột nhanh hơn dạng viên. Tổng lượng khí khi kết thúc thế nào?
Đúng: cùng lượng chất phản ứng hoàn toàn theo cùng phương trình.
Diện tích không làm tăng số mol chất ban đầu.
Chậm không có nghĩa không phản ứng.
Hết sớm chỉ nói về thời gian.
Lời giải
Cùng lượng calcium carbonate tinh khiết phản ứng hết theo cùng phương trình, acid dư và thu đủ khí, nên tổng khí bằng nhau. Dạng bột chỉ đạt lượng đó sớm hơn, không tự tạo thêm hoặc làm mất lượng chất. Đáp án A.