Chỉ đổi vị trí ampe kế trong cùng mạch
Mục đích là so sánh cường độ trước và sau đèn theo chiều quy ước trong **một vòng mạch không phân nhánh**, khi mạch hoạt động ổn định. Dụng cụ gồm bộ pin 1,5 V; 3 V; 6 V, đèn pin phù hợp 6 V–0,5 A, công tắc, dây và ampe kế có GHĐ, ĐCNN phù hợp theo giáo viên.
1. Mở công tắc, mắc ampe kế ở vị trí trước đèn; chốt (+) đón chiều quy ước. Giáo viên kiểm tra, rồi đóng mạch và ghi số chỉ.
2. Mở công tắc, chuyển ampe kế sang sau đèn, nối lại phần dây trước đó; giữ cùng pin, đèn và các điều kiện khác. Kiểm tra cách nối rồi đo lần nữa.
3. Thay lần lượt nguồn phù hợp theo hướng dẫn và lặp lại hai phép đo. Mở công tắc trước mỗi lần thay nguồn.
Không đặt hai ampe kế tùy ý hoặc để hở đoạn dây sau khi chuyển dụng cụ. Không nối ampe kế trực tiếp hai cực nguồn.
Đèn dùng năng lượng, không làm dòng điện mất đi
Bảng dưới là **số liệu minh họa**, không phải kết quả đo thật. Mỗi hàng ứng với hai lần đo trong cùng điều kiện.
| Pin ghi | Trước đèn (A) | Sau đèn (A) |
|---|---:|---:|
| 1,5 V | 0,11 | 0,11 |
| 3 V | 0,23 | 0,23 |
| 6 V | 0,42 | 0,42 |
Ở mỗi hàng, hai số chỉ bằng nhau. Với một vòng không phân nhánh hoạt động ổn định, cường độ trước và sau đèn bằng nhau trong giới hạn phép đo. Đèn chuyển năng lượng điện thành ánh sáng và nhiệt, không “tiêu thụ dòng điện” làm cường độ giảm sau đèn.
Nếu đo thật có chênh lệch nhỏ, kiểm tra cách đọc, tiếp xúc, tình trạng pin và điều kiện hai lần đo. Ghi số đã đo, không sửa cho bằng nhau để phù hợp kết luận mong muốn.
Bài luyện
Trong phép kiểm tra dòng điện trước–sau đèn, cần giữ điều kiện nào khi chuyển ampe kế?
Thay nhiều yếu tố làm mất cơ sở so sánh hai vị trí.
Phải nối lại đường dẫn đúng, không để mạch hở ở chỗ tháo.
Đúng: thay đúng yếu tố cần khảo sát và ngắt trước khi nối lại.
Thay nguồn không còn kiểm riêng ảnh hưởng của vị trí.
Lời giải
Muốn so sánh hai vị trí, cần giữ nguồn, đèn và điều kiện mạch tương tự. Mở công tắc, đổi vị trí ampe kế rồi nối lại đúng đường dẫn trước khi đo. Đáp án C.
Bài luyện
Một vòng mạch không phân nhánh ổn định cho số chỉ 0,23 A trước đèn và 0,23 A sau đèn. Kết luận nào đúng?
Cường độ bằng nhau không có nghĩa đèn không sử dụng năng lượng.
Dữ kiện cho số chỉ sau đèn vẫn 0,23 A.
Không phù hợp dữ kiện hoặc quy tắc của vòng ổn định này.
Đúng: phân biệt dòng điện với năng lượng được chuyển hóa.
Lời giải
Hai số chỉ đều là 0,23 A nên cường độ không giảm khi đi qua đèn trong vòng mạch đang xét. Đèn vẫn sử dụng năng lượng điện để phát sáng và tỏa nhiệt. Đáp án D.
Bài luyện
Hai số chỉ đo thật gần nhau nhưng chưa hoàn toàn bằng nhau. Cách xử lí nào phù hợp?
Đúng: cần dữ liệu trung thực và kiểm tra nguồn sai khác.
Không sửa số liệu để đạt kết quả mong muốn.
Một sai khác đo chưa chứng minh kết luận tổng quát này.
Số minh họa không thay cho dữ liệu thực nghiệm.
Lời giải
Giữ số liệu đã đo và kiểm tra điều kiện: đọc lệch, tiếp xúc kém hoặc nguồn thay đổi có thể tạo sai khác. Không sửa hoặc thay bằng số minh họa rồi gọi là kết quả đo thật. Đáp án A.
Bài luyện
Dự kiến cường độ khoảng 0,40 A, cần đọc đến 0,02 A. Trong các thang được nêu, thang nào đáp ứng cả GHĐ và ĐCNN?
ĐCNN nhỏ nhưng GHĐ thấp hơn dòng dự kiến.
Đúng: GHĐ đủ lớn và ĐCNN phù hợp yêu cầu đọc.
GHĐ đủ lớn nhưng mỗi khoảng 0,10 A quá lớn so với yêu cầu.
GHĐ không đủ cho dòng dự kiến.
Lời giải
Thang GHĐ 0,60 A không bị vượt bởi dòng khoảng 0,40 A và ĐCNN 0,02 A đáp ứng yêu cầu đọc. Hai thang GHĐ thấp hơn không phù hợp; thang chia 0,10 A không đáp ứng độ chia yêu cầu. Đáp án B.