Quần xã cùng môi trường và các tương tác
**Hệ sinh thái** gồm quần xã sinh vật và môi trường sống, trong đó sinh vật tác động đến nhau và trao đổi với các yếu tố vô sinh. Ví dụ: hệ sinh thái ao gồm các sinh vật trong ao, nước, ánh sáng và những điều kiện liên quan.
Thành phần hữu sinh có ba nhóm chức năng chính:
- **Sinh vật sản xuất:** như cây xanh, tảo dùng ánh sáng để tạo chất hữu cơ.
- **Sinh vật tiêu thụ:** như động vật lấy chất hữu cơ qua thức ăn.
- **Sinh vật phân giải:** như nhiều nấm và vi khuẩn phân giải xác, chất thải, góp phần trả chất vô cơ về môi trường.
Không phải mọi vi khuẩn đều chỉ phân giải. Vai trò này cần xét hoạt động của sinh vật trong hệ đang học.
Phân loại theo tiêu chí đang xét
Theo nguồn hình thành, có **hệ sinh thái tự nhiên** như rừng tự nhiên, sông và biển; **hệ sinh thái nhân tạo** như ruộng lúa, ao nuôi cá, rừng trồng, có hoạt động tạo lập và quản lí của con người.
Theo nơi sống, có hệ sinh thái **trên cạn**, **nước ngọt**, **nước mặn**. Rừng ngập mặn là hệ sinh thái ven biển chịu ảnh hưởng thủy triều, không phải rừng nước ngọt chỉ vì có cây. Hệ sinh thái nhân tạo vẫn có sinh vật, yếu tố vô sinh và sự tương tác, không phải chỉ có máy móc.
Bài luyện
Điểm nào phân biệt hệ sinh thái với quần xã?
Không phải một cá thể.
Hệ sinh thái có thành phần hữu sinh.
Đúng: phạm vi gồm quần xã và môi trường.
Đất, nước, khí hậu là vô sinh, không phải quần thể.
Lời giải
Quần xã gồm các quần thể khác loài; hệ sinh thái xét thêm môi trường và tương tác với yếu tố vô sinh. Đáp án C.
Nhận các nhóm trong một ao minh họa
Tảo quang hợp thuộc nhóm sản xuất; cá ăn tảo hoặc động vật nhỏ thuộc nhóm tiêu thụ; vi khuẩn phân giải chất hữu cơ thuộc nhóm phân giải. Nước và ánh sáng là các yếu tố vô sinh.
Các tên cá, tảo, vi khuẩn chưa cho biết toàn bộ loài cụ thể. Khi điều tra thật, cần ghi mức nhận biết có căn cứ, không tự gán tên loài chưa xác định.
Bài luyện
Trong ao minh họa, sinh vật nào thuộc nhóm sản xuất?
Cá lấy chất hữu cơ từ thức ăn.
Đúng: tạo chất hữu cơ nhờ quang hợp.
Hoạt động đang nêu thuộc phân giải.
Nước là yếu tố vô sinh.
Lời giải
Tảo quang hợp tạo chất hữu cơ nên thuộc nhóm sản xuất trong ví dụ. Cá tiêu thụ thức ăn, vi khuẩn được nêu đang phân giải, còn nước không phải sinh vật. Đáp án B.
Bài luyện
Ví dụ nào là hệ sinh thái nhân tạo?
Đây là ví dụ tự nhiên.
Đây là ví dụ tự nhiên.
Dòng sông được mô tả là tự nhiên.
Đúng: có hoạt động tạo lập, quản lí.
Lời giải
Ao nuôi cá là hệ sinh thái nhân tạo theo nguồn hình thành. Nó vẫn có thành phần hữu sinh, vô sinh và những tương tác. Đáp án D.
Bài luyện
Vai trò nào phù hợp với sinh vật phân giải?
Đúng: giúp các chất tiếp tục tham gia trao đổi.
Sinh vật không tạo ánh sáng Mặt Trời.
Các chất được biến đổi, không biến mất hoàn toàn.
Đây là các yếu tố vô sinh.
Lời giải
Sinh vật phân giải biến đổi chất hữu cơ trong xác và chất thải, góp phần đưa các chất về môi trường để tiếp tục được sử dụng. Đáp án A.