Tác động vượt khả năng điều chỉnh
Phá rừng, khai thác quá mức, ô nhiễm và săn bắt có thể làm giảm nơi sống, nguồn thức ăn hoặc số cá thể. Quan hệ giữa các loài bị thay đổi, gây mất cân bằng. Những biến động tự nhiên như bão, động đất hoặc núi lửa cũng có thể tác động đến hệ sinh thái.
Biện pháp cần gắn với nguyên nhân: bảo vệ và phục hồi nơi sống, giảm nguồn ô nhiễm, khai thác hợp lí, hạn chế săn bắt và quản lí những loài gây hại. Không có một cách làm đơn lẻ phù hợp với mọi hệ sinh thái.
Bài luyện
Phá rừng có thể ảnh hưởng đến cân bằng tự nhiên chủ yếu bằng cách nào?
Phá rừng làm thay đổi thực tế nơi sống.
Nhiều loài mất nơi ở.
Không bảo đảm số lượng tăng.
Đúng: tác động đến điều kiện sống và quan hệ sinh thái.
Lời giải
Rừng cung cấp nơi sống và nguồn thức ăn của nhiều loài. Phá rừng có thể làm suy giảm quần thể và thay đổi những quan hệ trong hệ sinh thái. Đáp án D.
Không đồng nhất mọi loài ngoại lai với loài xâm hại
**Loài ngoại lai** là loài được đưa ra ngoài vùng phân bố tự nhiên của nó. Không phải mọi loài ngoại lai đều gây hại như nhau.
**Loài ngoại lai xâm hại** có thể phát triển, lan rộng và gây hại cho sinh vật, nơi sống hoặc cân bằng của hệ sinh thái tiếp nhận. Chẳng hạn, sự cạnh tranh mạnh với loài bản địa có thể làm loài bản địa suy giảm.
Việc kiểm soát cần người có chuyên môn và phương án phù hợp. Không tự thả một loài khác hoặc dùng hóa chất để “thử khôi phục cân bằng”.
Giải quyết nguyên nhân của một ao suy giảm
Một ao nhận nước thải chưa xử lí, nhiều sinh vật suy giảm. Biện pháp cần ưu tiên là kiểm soát nguồn thải và xử lí ô nhiễm phù hợp.
Chỉ bổ sung cá khi nguyên nhân vẫn còn không giải quyết được vấn đề. Việc phục hồi sinh vật cần đánh giá điều kiện nơi sống và thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn.
Bài luyện
Với ao trong ví dụ, phương án nào gắn trực tiếp với nguyên nhân được nêu?
Đúng: tác động trực tiếp đến nguồn gây suy giảm đã nêu.
Bổ sung cá không thay xử lí nguyên nhân.
Tên ao không thay điều kiện sống.
Có thể làm ô nhiễm nghiêm trọng hơn.
Lời giải
Nguồn nước thải chưa xử lí là nguyên nhân trong tình huống. Cần kiểm soát nguồn thải và xử lí phù hợp trước khi tính phương án phục hồi sinh vật. Đáp án A.
Bài luyện
Cách hiểu nào đúng về loài ngoại lai xâm hại?
Không phải mọi loài ngoại lai đều xâm hại.
Không suy diễn tác động chắc chắn như vậy.
Đúng: phân biệt nguồn gốc với tác động xâm hại.
Kiểm soát cần đánh giá chuyên môn.
Lời giải
Nguồn gốc ngoại lai và tính xâm hại là hai điểm cần phân biệt. Chỉ mô tả là ngoại lai chưa đủ để khẳng định mức gây hại; không tự dùng sinh vật hoặc hóa chất để can thiệp. Đáp án C.