Phải có hai nguyên tố, trong đó có oxygen
CaO gồm calcium và oxygen; $\mathrm{CO_2}$ gồm carbon và oxygen. **Oxide** là hợp chất của hai nguyên tố, trong đó một nguyên tố là oxygen.
$\mathrm{O_2}$ chỉ có một nguyên tố, là đơn chất nên không phải oxide. $\mathrm{NaOH}$ có ba nguyên tố Na, O, H, cũng không phải oxide. Có oxygen chưa đủ để xếp một chất vào nhóm oxide.
Theo thành phần, CaO là oxide kim loại, $\mathrm{CO_2}$ là oxide phi kim. Cách chia này khác với chia theo tính chất phản ứng sẽ học tiếp; không suy mọi oxide kim loại đều có cùng tính chất.
Tên gọi đi cùng công thức đúng
Với nguyên tố có một hóa trị thường dùng, tên gồm tên nguyên tố + oxide: MgO là magnesium oxide, $\mathrm{Al_2O_3}$ là aluminium oxide. Với kim loại có nhiều hóa trị, thêm hóa trị: FeO là iron(II) oxide, $\mathrm{Fe_2O_3}$ là iron(III) oxide.
Với oxide phi kim, có thể dùng tiền tố chỉ số nguyên tử: CO là carbon monoxide, $\mathrm{CO_2}$ là carbon dioxide, $\mathrm{SO_2}$ là sulfur dioxide, $\mathrm{P_2O_5}$ là diphosphorus pentoxide.
Nhiều oxide tạo thành khi nguyên tố phản ứng với oxygen ở điều kiện thích hợp. Ví dụ đốt magnesium:
$$\mathrm{2Mg+O_2\longrightarrow2MgO}.$$
Phosphorus cháy tạo oxide theo cách viết trong SGK:
$$\mathrm{4P+5O_2\longrightarrow2P_2O_5}.$$
Cân bằng bằng hệ số, không đổi chỉ số sản phẩm. Các phản ứng đốt được phân tích từ dữ kiện, không tự thực hiện tại nhà.
Bài luyện
Chất nào là oxide theo thành phần công thức?
Chỉ có một nguyên tố, là đơn chất.
Có ba nguyên tố Na, O, H.
Có ba nguyên tố Na, S, O, không phải hợp chất hai nguyên tố.
Đúng: gồm C và O.
Lời giải
$\mathrm{CO_2}$ có đúng hai nguyên tố C và O, nên là oxide. $\mathrm{O_2}$ là đơn chất; NaOH và $\mathrm{Na_2SO_4}$ có ba nguyên tố nên không thuộc nhóm oxide. Đáp án D.
Bài luyện
Tên của $\mathrm{Fe_2O_3}$ theo cách gọi trong bài là gì?
Fe hóa trị II ứng với FeO trong ví dụ.
Đúng: tên cần nêu Fe hóa trị III.
Công thức không có nhóm OH.
Công thức không có gốc sulfate.
Lời giải
$\mathrm{Fe_2O_3}$ được gọi là iron(III) oxide. FeO là iron(II) oxide, còn hydroxide cần có nhóm OH. Đáp án B.
Bài luyện
Phương trình nào cân bằng đúng sự tạo MgO từ Mg và oxygen?
Đúng: hai vế có 2 Mg, 2 O.
Số O hai vế chưa bằng nhau.
Đã thay công thức sản phẩm MgO được cho.
Bên trái có 4 O, bên phải có 2 O.
Lời giải
MgO có một Mg và một O. Đặt 2 trước MgO để đủ hai O từ $\mathrm{O_2}$, rồi đặt 2 trước Mg: $\mathrm{2Mg+O_2\longrightarrow2MgO}$. Đáp án A.
Bài luyện
Bộ hệ số nguyên dương nhỏ nhất của $\mathrm{P+O_2\longrightarrow P_2O_5}$ theo thứ tự là gì?
Bên trái có 10 O, bên phải chỉ có 5 O.
Số P và O đều chưa cân bằng.
Đúng: mỗi vế có 4 P và 10 O.
Chưa cân bằng cả P và O.
Lời giải
Lấy số O chung là 10: đặt 5 trước $\mathrm{O_2}$ và 2 trước $\mathrm{P_2O_5}$. Sản phẩm có 4 P, nên đặt 4 trước P. Bộ hệ số là 4; 5; 2. Đáp án C.