Từ Mặt Trời đến mặt đất và trở ra không gian
Mặt đất hấp thụ một phần bức xạ Mặt Trời rồi phát bức xạ nhiệt. Khí nhà kính, như carbon dioxide ($CO_2$) và hơi nước, hấp thụ một phần bức xạ từ mặt đất và phát bức xạ theo nhiều hướng, trong đó có hướng trở về mặt đất. Một phần năng lượng vẫn thoát ra không gian.
Quá trình này giúp bề mặt Trái Đất và lớp không khí gần mặt đất ấm hơn. Đó là **hiệu ứng nhà kính khí quyển**. Không phải khí quyển phản xạ toàn bộ bức xạ như gương hay nhốt toàn bộ năng lượng mãi mãi.
Bài luyện
Điều gì xảy ra với một phần bức xạ nhiệt do mặt đất phát ra?
Một phần năng lượng vẫn thoát ra không gian; khí nhà kính không chỉ là gương.
Đúng: phân biệt hấp thụ, phát bức xạ và phần thoát ra.
Không có lớp kính rắn bao quanh Trái Đất.
Mặt đất cũng phát bức xạ mang năng lượng.
Lời giải
Mặt đất phát bức xạ nhiệt. Khí nhà kính hấp thụ một phần rồi phát bức xạ theo nhiều hướng, gồm cả hướng về mặt đất; một phần năng lượng vẫn ra không gian. Đáp án B.
Giữ ấm tự nhiên khác với tăng hiệu ứng quá mạnh
Hiệu ứng tự nhiên giúp Trái Đất đủ ấm cho sự sống. Hoạt động đốt than, dầu và khí làm tăng $CO_2$; mất rừng làm giảm khả năng hấp thụ $CO_2$. Hiệu ứng tăng mạnh góp phần làm khí hậu nóng lên.
Giảm dùng nhiên liệu hóa thạch và bảo vệ rừng giúp hạn chế sự tăng này. Tiết kiệm điện cũng góp phần khi giảm nhu cầu điện sản xuất bằng đốt nhiên liệu. Không coi lọc bụi thông thường là đã loại được $CO_2$.
Nhà kính trồng cây cũng giữ không gian bên trong ấm hơn, nhưng kính còn hạn chế không khí trao đổi với bên ngoài. Không dùng phép so sánh để kết luận cơ chế hoàn toàn giống khí quyển.
Bài luyện
Cách nhìn nào đúng về hiệu ứng nhà kính?
Hiệu ứng tự nhiên có vai trò giữ Trái Đất đủ ấm.
Khí nhà kính tham gia hấp thụ và phát bức xạ.
Tăng quá mạnh có thể gây thay đổi khí hậu bất lợi.
Đúng: cần phân biệt vai trò tự nhiên với sự tăng mạnh.
Lời giải
Hiệu ứng nhà kính tự nhiên góp phần duy trì điều kiện sống. Khi hoạt động con người làm tăng mạnh khí nhà kính, sự trao đổi năng lượng thay đổi và khí hậu nóng lên. Vì thế không nên coi mọi hiệu ứng đều có hại hoặc mọi sự tăng đều tốt. Đáp án D.
Bài luyện
Trong khu vực dùng nhiều điện từ đốt nhiên liệu hóa thạch, biện pháp nào góp phần hạn chế tăng khí nhà kính?
Đúng: giảm nhu cầu đốt nhiên liệu và giữ khả năng hấp thụ CO₂ của rừng.
Đốt nhiên liệu phát thải CO₂; lọc bụi không đồng nghĩa loại CO₂.
Mất rừng làm giảm khả năng hấp thụ CO₂.
Đề đã nêu điện có liên quan việc đốt nhiên liệu.
Lời giải
Trong điều kiện đề nêu, tiết kiệm điện góp phần giảm nhu cầu đốt nhiên liệu để sản xuất điện. Bảo vệ rừng giúp duy trì khả năng hấp thụ CO₂. Lọc bụi đơn thuần không phải loại khí CO₂. Đáp án A.