Lớp đồng bám lên đinh sắt
Giáo viên hướng dẫn đặt đinh sắt đã làm sạch vào dung dịch $\mathrm{CuSO_4}$. Quan sát thấy lớp chất màu đỏ bám trên đinh, màu xanh dung dịch nhạt dần. Chất đỏ là copper mới tạo thành, không phải gỉ sắt.
$$\mathrm{Fe+CuSO_4\longrightarrow FeSO_4+Cu}.$$
Fe phản ứng, tạo muối iron(II) sulfate và kim loại Cu. Sắt có thể đẩy copper ra khỏi dung dịch muối trong phản ứng này. Không gọi lớp copper là kết tủa hydroxide chỉ vì có chất rắn xuất hiện.
Hóa chất và mẫu sau thí nghiệm được thu gom theo hướng dẫn; không dùng dung dịch muối kim loại cho thực phẩm hoặc đổ tùy tiện.
Không đổi chiều phản ứng tùy ý
Một ví dụ khác được cho trong SGK:
$$\mathrm{Zn+FeSO_4\longrightarrow ZnSO_4+Fe}.$$
Zinc tạo muối mới và iron mới. Nếu 0,1 mol Zn tham gia đúng phản ứng này, theo tỉ lệ 1 : 1 tạo 0,1 mol Fe.
Dung dịch muối chỉ phản ứng với **một số kim loại phù hợp**. Không đảo chiều ví dụ rồi cho rằng copper cũng đẩy được iron khỏi $\mathrm{FeSO_4}$ ở cùng điều kiện. Phần này sử dụng các phản ứng đã được cung cấp, không yêu cầu nhớ một dãy kim loại mới.
Bài luyện
Đinh sắt trong CuSO₄ theo thí nghiệm có lớp màu đỏ bám lên. Lớp đó là gì?
Cần dựa vào phản ứng, không chỉ nhìn có lớp bám.
Đúng: sản phẩm kim loại của phản ứng.
Muối này ở trong dung dịch trong ví dụ.
Phản ứng đã cho không tạo hydrogen.
Lời giải
$\mathrm{Fe+CuSO_4\longrightarrow FeSO_4+Cu}$. Cu là kim loại mới màu đỏ bám lên đinh; $\mathrm{FeSO_4}$ là muối mới trong dung dịch. Đáp án B.
Bài luyện
Muối mới trong $\mathrm{Fe+CuSO_4\longrightarrow FeSO_4+Cu}$ là chất nào?
Đây là muối ban đầu.
Phản ứng không có gốc chloride.
Đúng: iron(II) sulfate là muối mới.
Cu là kim loại, không phải muối.
Lời giải
Ở phía sản phẩm, $\mathrm{FeSO_4}$ là muối iron(II) sulfate; Cu là kim loại. $\mathrm{CuSO_4}$ nằm ở phía chất phản ứng, không phải muối mới. Đáp án C.
Bài luyện
Cách hiểu nào đúng về kim loại phản ứng với dung dịch muối?
Cần xét cặp kim loại và muối, không khái quát mọi trường hợp.
Đảo chiều không đảm bảo phản ứng xảy ra.
Hai ví dụ đều có kim loại mới.
Đúng: các ví dụ không cho phép suy mọi cặp đều phản ứng.
Lời giải
Fe với copper(II) sulfate và Zn với iron(II) sulfate là các cặp phù hợp đã cho, tạo muối mới và kim loại mới. Không đổi chiều hoặc thay kim loại tùy ý rồi mặc nhiên coi có phản ứng. Đáp án D.