Có sản phẩm không tan
Trong thí nghiệm được giáo viên hướng dẫn, trộn dung dịch barium chloride và sulfuric acid loãng thấy chất rắn trắng mới tạo thành. Chất đó là barium sulfate:
$$\begin{gathered}
\mathrm{BaCl_2+H_2SO_4}\\
\mathrm{\longrightarrow BaSO_4+2HCl}
\end{gathered}.$$
$\mathrm{BaSO_4}$ không tan, tách ra thành kết tủa. Muối đã phản ứng với acid để tạo muối mới và acid mới. Hệ số 2 trước HCl giữ đủ 2 Cl và 2 H, không đổi công thức muối.
Đây là dữ kiện thí nghiệm trong phòng học. Hóa chất barium không tự sử dụng ở nhà và phải được thu gom đúng hướng dẫn.
Muối carbonate tạo khí với acid phù hợp
Calcium carbonate tác dụng với HCl tạo calcium chloride, carbon dioxide và nước:
$$\begin{gathered}
\mathrm{CaCO_3+2HCl}\\
\mathrm{\longrightarrow CaCl_2+CO_2+H_2O}
\end{gathered}.$$
Phần calcium carbonate phản ứng tan dần, có khí carbon dioxide thoát ra. Khí này không phải hydrogen của ví dụ acid với kim loại.
Trong các phản ứng đang xét, có sản phẩm kết tủa hoặc khí giúp phản ứng diễn ra. Không chỉ đổi chỗ thành phần trong công thức rồi cho rằng mọi cặp muối–acid đều phản ứng. NaCl trộn với HCl trong dung dịch không tạo sản phẩm mới theo các phản ứng này.
Bài luyện
Dung dịch $\mathrm{BaCl_2}$ và $\mathrm{H_2SO_4}$ loãng tạo kết tủa trắng theo phản ứng đã nêu. Chất kết tủa là gì?
HCl không phải chất rắn kết tủa trong ví dụ.
Đây là muối tan ban đầu.
Đúng: barium sulfate không tan.
Đây là acid ban đầu, không phải kết tủa.
Lời giải
$\mathrm{BaCl_2+H_2SO_4\longrightarrow BaSO_4+2HCl}$. $\mathrm{BaSO_4}$ là muối không tan mới tạo thành, làm xuất hiện kết tủa trắng. Đáp án C.
Bài luyện
Khí tạo thành khi $\mathrm{CaCO_3}$ phản ứng với HCl theo bài là chất nào?
Đúng: carbon dioxide từ phản ứng carbonate với acid.
Đã nhầm với acid tác dụng kim loại.
Phương trình không tạo oxygen.
Không có nitrogen trong các chất phản ứng đã cho.
Lời giải
$\mathrm{CaCO_3+2HCl\longrightarrow CaCl_2+CO_2+H_2O}$. Khí là carbon dioxide. Calcium carbonate là muối, không phải kim loại calcium, nên không dùng quy tắc kim loại với acid tạo hydrogen. Đáp án A.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về hai dung dịch NaCl và HCl khi trộn trong điều kiện bài học?
Acid không tự sinh hydrogen với mọi chất.
Đúng: không có phản ứng mới như hai ví dụ.
NaCl tan; không tự kết tủa theo dữ kiện này.
Không có gốc carbonate để áp dụng ví dụ tạo carbon dioxide.
Lời giải
Hai dung dịch NaCl và HCl không tạo sản phẩm mới theo các phản ứng muối–acid đã xét. Chỉ có acid hoặc chỉ có muối không đủ kết luận sẽ sinh khí, kết tủa hay phản ứng. Đáp án B.