So sánh từng yếu tố

**Moment lực** đặc trưng cho tác dụng làm quay của lực quanh một điểm hoặc một trục. Moment lớn hơn biểu thị tác dụng làm quay lớn hơn; moment không phải góc quay của vật.
Với các lực đang tạo tác dụng quay quanh cùng một trục:
- Giữ khoảng cách từ giá lực tới trục: lực lớn hơn có moment lớn hơn.
- Giữ độ lớn lực: giá lực cách trục xa hơn có moment lớn hơn.
Trên thanh ngang trong hình, các lực hướng thẳng đứng nên khoảng cách từ O đến giá lực bằng khoảng cách ngang được chỉ ra. Nếu đổi hướng lực, không tự dùng chiều dài từ O đến điểm đặt làm khoảng cách cần so sánh.
Vì sao đặt tay xa bản lề dễ mở cửa?
Đẩy cùng một cửa với cùng độ lớn lực và cùng hướng vuông góc với mặt cửa. Đặt tay xa bản lề hơn làm giá lực xa trục quay hơn, moment lớn hơn nên dễ tạo tác dụng mở cửa hơn.
Với cờ lê đang vặn một đai ốc, trục quay đi qua đai ốc. Khi hướng kéo phù hợp, cầm xa đầu cờ lê làm tăng khoảng cách từ giá lực tới trục, giúp tăng tác dụng làm quay với cùng lực.
Nếu hai lần vừa đổi lực vừa đổi khoảng cách thì cần đủ dữ kiện để so sánh, không kết luận chỉ từ một yếu tố. Đây là giải thích nguyên lí, không yêu cầu nối dài dụng cụ hoặc dùng lực quá mức.
Bài luyện
Moment lực đặc trưng cho điều gì?
Moment còn phụ thuộc khoảng cách từ giá lực tới trục, không chỉ độ lớn lực.
Moment không phải góc quay, còn có điều kiện chuyển động khác.
Đúng: moment mô tả tác dụng làm quay.
Chiều dài vật không thay thế moment của một lực cụ thể.
Lời giải
Moment lực là đại lượng đặc trưng cho tác dụng làm quay của lực quanh một điểm hoặc một trục. Không đồng nhất moment với khối lượng hay góc quay của vật. Đáp án C.
Bài luyện
Hai lần kéo cùng vị trí trên một thanh, lực đều vuông góc với thanh và khoảng cách từ giá lực đến O không đổi. Tăng độ lớn lực có tác dụng gì?
Đúng: giữ khoảng cách, lực lớn hơn tạo moment lớn hơn.
Giá lực không đi qua O trong phép so sánh này.
Trục không đổi không làm moment giảm khi lực tăng.
Độ lớn lực là một yếu tố quyết định moment.
Lời giải
Khi giữ khoảng cách từ giá lực tới trục quay, tăng độ lớn lực làm tăng moment. Đây là phép so sánh một yếu tố trong cùng cách đặt lực. Đáp án A.
Bài luyện
Cùng độ lớn lực kéo vuông góc một thanh ngang, đặt lần lượt ở hai vị trí có khoảng cách tới O là 5 cm và 15 cm. Vị trí nào có moment lớn hơn?
Với cùng lực, gần trục hơn cho moment nhỏ hơn.
Cùng lực nhưng khoảng cách khác nên moment khác.
Các lực này có tác dụng làm quay.
Đúng: cùng lực, khoảng cách lớn hơn cho moment lớn hơn.
Lời giải
Hai lực cùng độ lớn và đều vuông góc thanh. Khoảng cách từ giá lực đến O ở vị trí 15 cm lớn hơn nên moment lớn hơn. Không cần tính góc quay để so sánh. Đáp án D.
Bài luyện
Muốn kiểm tra riêng ảnh hưởng của độ lớn lực tới moment, cách so sánh nào phù hợp?
Đổi nhiều yếu tố không tách riêng được ảnh hưởng của lực.
Đúng: khoảng cách từ giá lực tới trục được giữ cố định.
Cách này kiểm ảnh hưởng của khoảng cách, không phải độ lớn lực.
Màu không phải yếu tố cần khảo sát.
Lời giải
Giữ trục, điểm đặt và hướng lực giúp giữ khoảng cách từ giá lực tới trục. Chỉ thay độ lớn lực để quan sát riêng ảnh hưởng của lực. Đáp án B.