Nhận diện và chống tác nhân gây hại
**Miễn dịch** là khả năng cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh. Da, niêm mạc và các hoạt động của bạch cầu góp phần bảo vệ; không phải mỗi lần tiếp xúc vi sinh vật đều dẫn đến bệnh.
**Kháng nguyên** là chất có thể kích thích đáp ứng miễn dịch, chẳng hạn một thành phần trên vi sinh vật. **Kháng thể** là protein được tạo bởi các tế bào biệt hóa từ lympho B, một loại bạch cầu. Kháng thể nhận diện và gắn với kháng nguyên phù hợp, giúp vô hiệu hóa hoặc hỗ trợ loại bỏ tác nhân.
Tính phù hợp này được ví như chìa khóa với ổ khóa. Không phải một loại kháng thể có thể gắn với mọi kháng nguyên và chống mọi bệnh.
Bài luyện
Ý nghĩa chính của ví dụ kháng nguyên – kháng thể như ổ khóa – chìa khóa là gì?
Không thể suy ra chống mọi kháng nguyên.
Đây là hai khái niệm khác nhau.
Đúng: ví dụ nhấn mạnh tính đặc hiệu.
Vận chuyển oxygen gắn với hồng cầu và hemoglobin.
Lời giải
Kháng thể có khả năng nhận diện, gắn với kháng nguyên phù hợp. Ví dụ ổ khóa – chìa khóa diễn tả tính đặc hiệu, không có nghĩa mọi chìa đều mở mọi khóa. Đáp án C.
Tế bào nhớ giúp đáp ứng nhanh hơn
Sau khi nhận diện kháng nguyên, một số tế bào lympho B phát triển thành tế bào tạo kháng thể, một số trở thành **tế bào nhớ**. Khi gặp lại kháng nguyên phù hợp, trí nhớ miễn dịch giúp đáp ứng nhanh và hiệu quả hơn.
**Vaccine** giúp hệ miễn dịch học cách nhận diện tác nhân mà không phải trải qua bệnh do tác nhân ấy gây ra. Vaccine có thể dùng mầm bệnh đã bất hoạt, suy yếu hoặc thành phần phù hợp; không phải mọi vaccine đều chứa cả mầm bệnh.
Tiêm vaccine theo hướng dẫn y tế giúp giảm nguy cơ mắc hoặc diễn biến nặng của bệnh được phòng. Không hiểu thành bảo vệ ngay lập tức, suốt đời hoặc khỏi mọi bệnh sau một mũi tiêm.
Bài luyện
Vai trò của tế bào nhớ được thể hiện rõ nhất ở tình huống nào?
Đúng: trí nhớ miễn dịch giúp đáp ứng khi gặp lại.
Trí nhớ miễn dịch không có nghĩa mọi kháng thể tồn tại mãi.
Tế bào nhớ giúp đáp ứng khi gặp lại, không ngừng đáp ứng.
Khả năng nhận diện có tính phù hợp, không bao trùm mọi tác nhân.
Lời giải
Tế bào nhớ góp phần lưu lại khả năng nhận diện kháng nguyên. Khi gặp lại kháng nguyên phù hợp, cơ thể có thể tạo đáp ứng nhanh và mạnh hơn lần đầu. Đáp án A.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về vai trò của vaccine?
Mỗi vaccine có phạm vi phòng bệnh và không thay mọi biện pháp.
Vai trò phòng bệnh dựa trên đáp ứng miễn dịch.
Cần thời gian và có thể cần đủ liều theo hướng dẫn.
Đúng: bảo vệ có tính phù hợp với bệnh được phòng.
Lời giải
Vaccine kích thích đáp ứng và trí nhớ miễn dịch đối với tác nhân phù hợp. Hiệu quả có phạm vi và cần thời gian hình thành; không bảo vệ khỏi mọi bệnh ngay lập tức. Đáp án D.