Có đường dẫn kín giữa hai cực nguồn

Trong mạch đèn đơn giản, dây nối nguồn, công tắc và đèn thành một vòng. Công tắc đóng, các bộ phận nối tốt và nguồn còn hoạt động thì có thể có dòng điện qua đèn. Công tắc mở làm đứt đường dẫn, mạch hở nên không có dòng điện duy trì qua đèn.
Để đọc sơ đồ, đi từ một cực nguồn theo dây qua từng bộ phận rồi kiểm tra có trở về cực còn lại hay không. Mạch kín không có nghĩa hai cực được nối trực tiếp bằng dây: phải mắc qua đèn hoặc tải phù hợp, tránh nối tắt nguồn.
Sơ đồ dưới biểu diễn mạch đèn dùng pin. Mũi tên màu xanh chỉ **chiều dòng điện quy ước ở mạch ngoài: từ cực dương qua dây và đèn đến cực âm**. Trong kim loại, chiều chuyển dời có hướng của electron ngược với chiều quy ước này.
Vẽ sơ đồ, mắc mạch rồi kiểm tra
Để vẽ mạch pin–công tắc–đèn, đặt kí hiệu pin ở một cạnh, đèn và công tắc ở các cạnh còn lại; dùng đường dây nối từ cực dương qua công tắc, đèn về cực âm. Vẽ công tắc ở trạng thái cần xét. Khi công tắc đóng, thêm mũi tên chiều quy ước ở mạch ngoài; không vẽ dây bỏ qua đèn hoặc nối tắt hai cực. Có thể đối chiếu với hình phía trên.
Dùng pin, đèn và công tắc đúng bộ thí nghiệm. Để công tắc mở trước khi nối hoặc thay dây; mắc theo sơ đồ, nhờ giáo viên kiểm tra rồi mới đóng công tắc.
Nếu đèn không sáng, mở công tắc rồi kiểm tra dây có nối đúng và chắc không, công tắc có làm việc không, pin và đèn có còn tốt không. Không tăng nguồn tùy ý hoặc nối tắt hai cực để “thử cho nhanh”.
Ví dụ: công tắc đang mở thì nguyên nhân rõ trên sơ đồ là đường dẫn bị ngắt. Khi đã đóng đúng nhưng đèn vẫn tắt, phải kiểm tra thiết bị và tiếp xúc, không đổi khái niệm mạch kín thành “mạch chắc chắn sáng”.
Bài luyện
Trong mạch pin–công tắc–đèn chỉ có một vòng nối, mở công tắc có tác dụng gì?
Đúng: công tắc mở tạo khoảng hở ở đường dẫn.
Công tắc không đổi dấu hai cực pin.
Đường dẫn đã bị ngắt, không còn kín.
Công tắc không phải nguồn điện mới.
Lời giải
Mạch này chỉ có một đường đi qua đèn. Công tắc mở tạo khoảng hở, nên không có dòng điện duy trì qua đèn. Đáp án A.
Bài luyện
Ở mạch ngoài của một mạch pin kín, chiều dòng điện quy ước là chiều nào?
Đó không phải chiều quy ước ở mạch ngoài.
Dòng điện không được mô tả là hai dòng cùng dừng ở đèn.
Đúng: đọc theo dấu cực, không theo vị trí trái–phải.
Cách bố trí sơ đồ có thể thay đổi.
Lời giải
Chiều dòng điện quy ước ở mạch ngoài đi từ cực dương của nguồn, qua các bộ phận dẫn điện, về cực âm. Xoay sơ đồ không làm thay đổi quy tắc. Đáp án C.
Bài luyện
Trong dây kim loại của mạch pin đang hoạt động, chiều chuyển dời có hướng của electron so với chiều dòng điện quy ước như thế nào?
Electron mang điện âm; hai chiều không cùng nhau.
Dòng điện kim loại liên quan đến electron tự do chuyển dời có hướng.
Electron không được mô tả là chuyển có hướng vuông góc dây trong mạch này.
Đúng: chiều quy ước khác chiều chuyển dời của electron.
Lời giải
Quy ước chọn chiều dòng điện theo chiều chuyển dời của điện tích dương. Electron mang điện âm, nên trong kim loại chiều chuyển dời có hướng của electron ngược chiều dòng điện quy ước. Đáp án D.
Bài luyện
Khi cần thay một dây nối trong bộ mạch pin học tập, thao tác nào phù hợp?
Không nối tắt hai cực; cần ngắt mạch trước khi thay dây.
Đúng: giữ thao tác trong bộ thí nghiệm được hướng dẫn.
Không dùng điện lưới cho phép thử này.
Nguồn phải phù hợp với đèn, không tăng tùy ý.
Lời giải
Mở công tắc trước khi thay dây, nối theo sơ đồ và để giáo viên kiểm tra trước khi cho mạch hoạt động. Không nối tắt nguồn hay dùng ổ điện. Đáp án B.