Nhận biết dung dịch NaOH
Trong thí nghiệm được hướng dẫn, dung dịch NaOH loãng làm giấy quỳ tím chuyển xanh. Nhỏ phenolphthalein vào dung dịch NaOH, dung dịch chuyển hồng. **Phenolphthalein** là chất chỉ thị màu; ban đầu không màu, trong dung dịch kiềm ở thí nghiệm này có màu hồng.
Với hai mẫu chỉ gồm HCl và NaOH, quỳ tím cho hai kết quả khác nhau: HCl làm đỏ, NaOH làm xanh. Không suy rằng mọi base không tan đều có thể thử trực tiếp như một dung dịch kiềm.
Vì sao màu hồng nhạt dần?
Nhỏ từ từ HCl loãng vào NaOH có phenolphthalein, lắc theo hướng dẫn của giáo viên. Màu hồng nhạt dần rồi mất vì HCl phản ứng với NaOH:
$$\mathrm{NaOH+HCl\longrightarrow NaCl+H_2O}.$$
Base tác dụng với acid tạo muối và nước gọi là **phản ứng trung hòa**. Chất rắn base không tan cũng có thể phản ứng với acid phù hợp, chẳng hạn:
$$\mathrm{Cu(OH)_2+2HCl\longrightarrow CuCl_2+2H_2O}.$$
Phenolphthalein không màu không đủ để kết luận pH chính xác bằng 7: nó có thể không màu cả khi acid đã dư. Tính chất phản ứng và màu chỉ thị không thay cho phép đo pH.
Bài luyện
Dung dịch NaOH loãng trong thí nghiệm làm giấy quỳ tím đổi màu thế nào?
Đỏ là hiện tượng với dung dịch acid.
NaOH là dung dịch kiềm, làm đổi màu quỳ.
Đúng: quỳ tím chuyển xanh.
Vàng không phải màu quỳ của ví dụ.
Lời giải
Dung dịch NaOH có tính kiềm nên làm quỳ tím chuyển xanh. HCl làm quỳ tím chuyển đỏ; nước trung tính không đổi màu quỳ. Đáp án C.
Bài luyện
Trong $\mathrm{NaOH+HCl\longrightarrow NaCl+H_2O}$, phản ứng tạo thành nhóm sản phẩm nào?
Đúng: sản phẩm của phản ứng trung hòa này.
Hydrogen thuộc ví dụ acid với kim loại, không phải phản ứng này.
Đề cho sản phẩm NaCl và nước, không có oxygen.
NaOH và HCl đang phản ứng tạo NaCl và nước.
Lời giải
NaOH là base, HCl là acid. Chúng tạo muối NaCl và nước, nên phản ứng được gọi là trung hòa. Không nhầm với acid tác dụng kim loại tạo hydrogen. Đáp án A.
Bài luyện
Bộ hệ số nguyên dương nhỏ nhất cho $\mathrm{Ca(OH)_2+HCl\longrightarrow CaCl_2+H_2O}$ theo thứ tự là gì?
Cần đủ hai Cl và hai nhóm OH.
Đúng: hai HCl trung hòa hai nhóm OH.
Số Cl, H, O chưa cân bằng.
Hệ số muối 2 làm bên phải có hai Ca.
Lời giải
Đặt 2 trước HCl để đủ 2 Cl của $\mathrm{CaCl_2}$, đồng thời tạo 2 nước: $\mathrm{Ca(OH)_2+2HCl\longrightarrow CaCl_2+2H_2O}$. Mỗi vế có 1 Ca, 2 Cl, 2 O và 4 H. Đáp án B.
Bài luyện
Sau khi thêm HCl vào NaOH có phenolphthalein, màu hồng mất. Kết luận nào chắc chắn phù hợp?
Không màu không chỉ xuất hiện ở pH 7.
HCl có phản ứng với NaOH; không suy lượng dư chỉ từ màu.
Phản ứng trung hòa này không tạo hydrogen.
Đúng: màu chỉ thị không cho pH chính xác.
Lời giải
Khi NaOH bị tiêu thụ, màu hồng nhạt rồi mất. Phenolphthalein cũng không màu khi acid dư, nên mất màu chưa chứng minh pH chính xác bằng 7. Cần phép đo phù hợp nếu muốn xác định pH. Đáp án D.