Một mạng lưới giúp cơ thể phối hợp

Khi nghe tiếng chuông, cơ thể không chỉ thu nhận âm thanh mà còn có thể quay đầu hoặc bước tới cửa. **Hệ thần kinh** tiếp nhận, xử lí thông tin, điều khiển và phối hợp hoạt động của các cơ quan.
- **Bộ phận trung ương:** não nằm trong hộp sọ, tủy sống nằm trong cột sống. Đây là nơi xử lí và điều khiển hoạt động thần kinh.
- **Bộ phận ngoại biên:** các dây thần kinh và hạch thần kinh ở ngoài não, tủy sống, nối trung ương với các phần của cơ thể.
Hạch thần kinh là nơi tập trung thân tế bào thần kinh ở ngoại biên, không phải hạch bạch huyết. Dây thần kinh dẫn truyền tín hiệu; không phải đường vận chuyển máu.
Bài luyện
Cặp bộ phận nào thuộc hệ thần kinh trung ương?
Đây là bộ phận ngoại biên.
Đúng: trung ương gồm não và tủy sống.
Dây thần kinh ở tay thuộc ngoại biên.
Hạch thần kinh thuộc ngoại biên.
Lời giải
Hệ thần kinh trung ương gồm não và tủy sống. Dây thần kinh, hạch thần kinh nằm ngoài hai bộ phận này thuộc ngoại biên. Đáp án B.
Giác quan thu nhận các loại kích thích
Năm giác quan quen thuộc gồm: **thị giác** nhận ánh sáng; **thính giác** nhận âm thanh; **khứu giác** nhận mùi; **vị giác** nhận vị; **xúc giác** nhận tác động như tiếp xúc, áp lực lên cơ thể.
Thông tin từ bộ phận thụ cảm được truyền qua đường thần kinh và xử lí ở trung ương. Nhờ đó, cơ thể nhận biết môi trường và có phản ứng phù hợp. Riêng nhìn và nghe đều cần cơ quan thụ cảm, đường dẫn truyền và phần xử lí ở não, không chỉ cần mắt hoặc tai.
Từ nghe đến hành động
Tiếng chuông làm bộ phận thụ cảm ở tai tạo tín hiệu thần kinh. Tín hiệu được dẫn tới não để nhận biết âm thanh; khi quyết định mở cửa, trung ương gửi tín hiệu qua dây thần kinh tới các cơ vận động.
Như vậy, tiếp nhận thông tin và điều khiển cơ là những khâu khác nhau trong sự phối hợp của hệ thần kinh.
Bài luyện
Vai trò nào phù hợp với dây thần kinh ngoại biên?
Đó là công việc của hệ tuần hoàn.
Đó là công việc của thận.
Dây thần kinh không phải cơ quan chứa thức ăn.
Đúng: ngoại biên nối trung ương với cơ thể.
Lời giải
Dây thần kinh ngoại biên dẫn tín hiệu từ bộ phận thụ cảm về trung ương và từ trung ương tới cơ quan đáp ứng. Không nhầm tín hiệu thần kinh với dòng máu. Đáp án D.
Bài luyện
Khi nhận ra mùi của một bông hoa, giác quan nào trực tiếp thu nhận thông tin về mùi?
Đúng: khứu giác nhận biết mùi.
Thị giác nhận thông tin ánh sáng, hình ảnh.
Thính giác nhận âm thanh.
Xúc giác nhận tác động tiếp xúc, áp lực.
Lời giải
Mùi được thu nhận qua khứu giác. Nhìn thấy hoa dùng thị giác, nhưng thông tin về mùi không do ánh sáng hoặc âm thanh truyền tới. Đáp án A.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về quá trình nhìn và nghe?
Cần cả dẫn truyền và xử lí thần kinh.
Sau thu nhận, thông tin được chuyển thành tín hiệu thần kinh.
Đúng: các khâu phối hợp tạo cảm nhận.
Dây thần kinh khác mạch máu.
Lời giải
Cơ quan thụ cảm nhận kích thích và tạo tín hiệu thần kinh. Tín hiệu được truyền tới não để xử lí, tạo cảm nhận về hình ảnh hoặc âm thanh. Đáp án C.