btvn.vn
Tìm kiếm Đăng nhập

Đòn bẩy ở cơ thể và xe đạp

Lưu trên thiết bị này
Tác dụng làm quay của lực · Chọn bài khác

Khớp và lực cơ tạo nên chuyển động

Mô hình cẳng tay: khớp khuỷu O, lực cơ lên gần O, tải ở bàn tay hướng xuống xa O.
Sơ đồ cơ học giản lược, không phải hình giải phẫu hay sơ đồ đầy đủ các lực; mũi tên không theo tỉ lệ độ lớn.
Trong mô hình cẳng tay giữ một vật, khớp khuỷu là điểm tựa. Cơ bắp tay tạo lực kéo lên ở vị trí gần khuỷu, vật trên bàn tay gây lực hướng xuống ở vị trí xa hơn. Lực cơ nằm giữa điểm tựa và phía vật: đây là bố trí cùng phía không lợi về lực. Lực cơ không đơn giản bằng trọng lượng vật, vì cánh tay đòn của lực cơ ngắn hơn. Hình chỉ minh họa cơ chế đòn bẩy, chưa biểu diễn đầy đủ trọng lượng cẳng tay và lực ở khớp; không dùng hình để tính lực thực tế trong cơ thể. Ở mô hình đầu và cổ, khớp ở vùng trên cùng của cột sống là điểm tựa; lực cơ phía sau và trọng lượng đầu phía trước tạo tác dụng quay ngược nhau. Khi đầu cúi ra trước, giá của trọng lực đầu có thể xa điểm tựa hơn, làm tăng moment của trọng lực. Đây là giải thích cơ học, không phải chẩn đoán hay hướng dẫn điều trị đau cổ.

Cùng lực đạp, vị trí giò đạp khác nhau

Giò đạp nối trục giữa xe đạp với pê-đan và có thể quay quanh trục giữa. Khi giò đạp nằm ngang, lực chân hướng xuống tại pê-đan có giá cách trục giữa một khoảng, tạo tác dụng làm quay rõ rệt. Khi giò đạp thẳng đứng và lực chân cũng hướng thẳng đứng, giá lực đi qua trục giữa nên riêng lực này không tạo moment làm quay ở vị trí đó. Muốn so sánh phải xét cả vị trí giò đạp và hướng lực, không chỉ độ lớn lực chân. Trong xe đang hoạt động, chuyển động còn được truyền qua bộ truyền động tới bánh xe; sự tương tác với mặt đường giúp xe tiến lên. Không coi lực đạp xuống tự biến thành lực ngang mà bỏ qua các bộ phận ấy. Quan sát trên hình hoặc xe được cố định theo hướng dẫn, không thử bằng cách đạp khi bánh, xích có thể kẹp tay.

Bài luyện

Trong mô hình cẳng tay giữ vật trên bàn tay, điểm tựa là bộ phận nào?
Chọn một đáp án

Bài luyện

Mô hình cẳng tay có lực cơ ở giữa khớp khuỷu và vật trên bàn tay. Nhận xét nào đúng?
Chọn một đáp án

Bài luyện

Giò đạp xe nằm ngang, lực chân hướng thẳng đứng xuống tại pê-đan. Vì sao lực tạo tác dụng quay quanh trục giữa?
Chọn một đáp án

Bài luyện

Giò đạp thẳng đứng, lực chân hướng thẳng đứng tại pê-đan và có giá đi qua trục giữa. Riêng lực này có tác dụng quay thế nào tại vị trí đó?
Chọn một đáp án