Sơ đồ biểu diễn bằng kí hiệu, không bằng ảnh chụp

Sơ đồ mạch điện dùng những kí hiệu thống nhất để biểu diễn bộ phận và cách nối. Vị trí trên giấy không cần giống vị trí thật, nhưng các chỗ nối phải thể hiện đúng.
Trong kí hiệu một pin, **vạch dài là cực dương**, vạch ngắn là cực âm. Bóng đèn có kí hiệu hình tròn chứa dấu chéo; dây dẫn được biểu diễn bằng đường nối. Công tắc mở có khoảng hở, công tắc đóng nối hai tiếp điểm.
Khi đọc sơ đồ, trước hết tìm nguồn và hai cực, sau đó lần theo các đường nối đến đèn và công tắc. Không nhầm dấu chéo trong vòng tròn của bóng đèn với hai dây bất kì đang giao nhau.
Các kí hiệu còn lại trong bảng SGK

Điện trở có kí hiệu hình chữ nhật; biến trở là kí hiệu điện trở có thêm mũi tên chéo. Chuông điện được biểu diễn bằng hình chuông giản lược.
Kí hiệu diode trong bảng SGK có phần tam giác và vạch chắn. **LED** là diode phát sáng: kí hiệu có thêm hai mũi tên hướng ra ngoài để chỉ ánh sáng phát ra. LED không phải loại bóng đèn được mắc tùy chiều; khi thực hành cần đúng chiều và điện trở bảo vệ theo bộ thí nghiệm.
Vòng tròn chứa chữ **A** là ampe kế, dùng đo cường độ dòng điện; vòng tròn chứa chữ **V** là vôn kế, dùng đo hiệu điện thế. Kí hiệu giúp nhận diện dụng cụ; cách mắc đúng sẽ học riêng, không chỉ thay A bằng V trên một vị trí nối bất kì.
Từ kí hiệu đến danh sách dụng cụ
Một sơ đồ có một kí hiệu pin, một vòng tròn chứa dấu chéo, một công tắc và các đường nối. Danh sách dụng cụ tương ứng là: pin, bóng đèn, công tắc và dây dẫn.
Muốn biết mạch kín hay hở, còn phải đọc trạng thái công tắc và lần theo đường nối giữa hai cực nguồn qua đèn. Đếm đủ các bộ phận chưa thay thế việc kiểm tra cách nối.
Bài luyện
Trong kí hiệu một pin gồm hai vạch song song không dài bằng nhau, vạch dài chỉ gì?
Vạch ngắn mới chỉ cực âm.
Công tắc có kí hiệu khác.
Đúng: vạch dài tương ứng cực dương của pin.
Kí hiệu này biểu diễn pin, không phải dây đứt.
Lời giải
Theo quy ước của kí hiệu pin, vạch dài chỉ cực dương, vạch ngắn chỉ cực âm. Đọc đúng cực là bước đầu khi xác định chiều dòng điện quy ước. Đáp án C.
Bài luyện
Dấu hiệu nào phân biệt kí hiệu LED với kí hiệu diode thông thường trong bảng SGK?
Đúng: các mũi tên ra ngoài biểu diễn ánh sáng phát ra.
Chữ A trong vòng tròn là ampe kế.
Đường nối biểu diễn dây dẫn.
Chữ V trong vòng tròn là vôn kế.
Lời giải
LED là diode phát sáng. Kí hiệu có thêm hai mũi tên hướng ra ngoài; chúng chỉ sự phát sáng, không phải hai dây cần nối thêm. Đáp án A.
Bài luyện
Vòng tròn chứa chữ A trên sơ đồ biểu diễn dụng cụ nào?
Nguồn điện không được biểu diễn bằng vòng tròn chữ A.
Biến trở có kí hiệu điện trở và mũi tên chéo.
Vôn kế có chữ V.
Đúng: chữ A nhận diện ampe kế.
Lời giải
Vòng tròn chữ A là ampe kế, dụng cụ đo cường độ dòng điện. Vòng tròn chữ V là vôn kế, đo hiệu điện thế. Đáp án D.
Bài luyện
Kí hiệu điện trở hình chữ nhật có thêm mũi tên chéo biểu diễn bộ phận nào?
Bóng đèn dùng vòng tròn chứa dấu chéo.
Đúng: mũi tên chéo phân biệt biến trở với điện trở thông thường.
Pin dùng hai vạch dài–ngắn.
Chuông có kí hiệu riêng.
Lời giải
Biến trở có kí hiệu dựa trên điện trở, thêm mũi tên chéo. Hình chữ nhật không có mũi tên là kí hiệu điện trở thông thường trong bảng này. Đáp án B.