Đo đúng phần khối gỗ
Mục đích là xác định khối lượng riêng của khối gỗ đặc hình hộp chữ nhật. Cần cân điện tử, thước có độ chia phù hợp và khối gỗ do giáo viên chuẩn bị.
Kiểm tra giới hạn đo, độ chia nhỏ nhất và chỉnh cân về 0. Đo ba cạnh $a$, $b$, $c$ bằng cùng đơn vị, rồi tính $V=abc$. Cân riêng khối gỗ để tìm $m$.
Lặp lại ba lần, mỗi lần ghi đủ kích thước, thể tích và khối lượng. Đặt vật chắc chắn, nhìn thước đúng vị trí và giữ khối gỗ khô. Không thay thể tích của khối bằng thể tích hộp hoặc khay đựng nó.
Theo cách xử lí trong SGK, tính khối lượng trung bình $m_{\mathrm{tb}}$, thể tích trung bình $V_{\mathrm{tb}}$, rồi lấy $D=m_{\mathrm{tb}}/V_{\mathrm{tb}}$. Đo lặp giúp kiểm kết quả; không khiến mọi sai lệch tự mất đi.
Đọc kết quả ba lần đo
Dữ liệu minh họa sau khi đã tính $V=abc$ ở mỗi lần:
| Lần | m (g) | V (cm³) |
|---|---|---|
| 1 | 119 | 149 |
| 2 | 120 | 150 |
| 3 | 121 | 151 |
Trung bình khối lượng là $(119+120+121)/3=120\,\mathrm g$; trung bình thể tích là $(149+150+151)/3=150\,\mathrm{cm^3}$.
$$D=\frac{120}{150}=0{,}8\,\mathrm{g/cm^3}.$$
Báo cáo cần nêu mục đích, dụng cụ, cách đo, bảng số liệu và kết luận có đơn vị. Nếu giá trị khác bảng tham khảo, xem lại cách đọc thước, cân và điều kiện của gỗ; không sửa số đo chỉ để giống bảng.
Bài luyện
Bộ dụng cụ nào trực tiếp phù hợp để đo D của một khối gỗ đặc hình hộp chữ nhật?
Còn cần thể tích tương ứng của khối gỗ.
Còn cần khối lượng.
Nhiệt kế không cho thể tích khối hộp.
Đúng: cân tìm m, thước tìm a, b, c rồi tính V.
Lời giải
Cần khối lượng và thể tích của cùng khối gỗ. Cân đo $m$; thước đo ba cạnh để tính $V=abc$. Từ đó tính $D=m/V$. Đáp án D.
Bài luyện
Ba lần đo khối lượng khối gỗ được 78 g, 80 g, 82 g. Khối lượng trung bình là bao nhiêu?
Đúng: (78 + 80 + 82) : 3 = 80.
Đây là tổng ba số đo, chưa chia cho 3.
Không chọn riêng số đo lớn nhất làm trung bình.
Đây là chênh lệch hai số đo, không phải trung bình.
Lời giải
Khối lượng trung bình là $m_{\mathrm{tb}}=(78+80+82)/3=80\,\mathrm g$. Cần lấy tổng cả ba kết quả chia cho số lần đo. Đáp án A.
Bài luyện
m trung bình = 80 g, V trung bình = 100 cm³. Theo cách xử lí SGK, D bằng bao nhiêu?
Đã nhân hai giá trị trung bình.
Đã đảo thương thành V/m.
Đúng: 80 : 100 = 0,8.
Đã lấy hiệu hai đại lượng khác đơn vị.
Lời giải
Tính $D=m_{\mathrm{tb}}/V_{\mathrm{tb}}=80/100=0{,}8\,\mathrm{g/cm^3}$. Đây là tỉ số của hai giá trị trung bình theo cách xử lí được nêu. Đáp án C.
Bài luyện
Kết quả đo D của gỗ khác giá trị tham khảo một ít. Cách xử lí nào phù hợp?
Không thay dữ liệu đo bằng dữ liệu mong muốn.
Đúng: xem nguyên nhân sai lệch và giữ trung thực số liệu.
Lớn nhất không đồng nghĩa chính xác nhất.
Đơn vị là một phần bắt buộc của kết quả.
Lời giải
Số đo có thể lệch do thao tác, độ chia dụng cụ hoặc điều kiện vật liệu. Cần kiểm lại và báo cáo trung thực, không sửa số liệu cho trùng bảng tham khảo. Đáp án B.