Cơ thể vừa tạo nhiệt vừa trao đổi nhiệt

Các hoạt động trao đổi chất và vận động cơ tạo nhiệt. Cơ thể cũng trao đổi nhiệt với môi trường. **Não** tham gia điều khiển các đáp ứng để giữ thân nhiệt trong giới hạn phù hợp.
Khi cơ thể cần tỏa bớt nhiệt, mạch máu dưới da giãn và tiết mồ hôi tăng. Máu đưa nhiệt tới da; **mồ hôi bay hơi** lấy nhiệt, góp phần làm mát.
Khi trời lạnh, mạch máu dưới da co giúp giảm mất nhiệt. Cơ có thể **run**, làm tăng tạo nhiệt. Co mạch và run cùng giúp chống lạnh, nhưng một quá trình giảm mất nhiệt, còn quá trình kia tăng tạo nhiệt.
Bài luyện
Vì sao mồ hôi góp phần làm mát cơ thể?
Mồ hôi không ngăn mọi trao đổi nhiệt; cần xét sự bay hơi.
Đúng: bay hơi lấy nhiệt, góp phần làm mát.
Khi cần tỏa nhiệt, mạch dưới da thường giãn.
Không phải cơ chế làm mát được nêu trong bài.
Lời giải
Mồ hôi bay hơi cần lấy nhiệt, qua đó góp phần làm mát cơ thể. Chỉ tiết ra mồ hôi mà bay hơi kém không đồng nghĩa tỏa nhiệt hiệu quả như nhau. Đáp án B.
Bài luyện
Khi trời lạnh, co mạch máu dưới da chủ yếu có tác dụng nào?
Tăng máu tới da thuận lợi cho tỏa nhiệt, không phải tác dụng nêu của co mạch.
Co mạch chủ yếu giảm mất nhiệt; cơ run mới tăng tạo nhiệt.
Mồ hôi bay hơi lấy nhiệt, không phải cơ chế giữ ấm.
Đúng: giảm mất nhiệt qua da.
Lời giải
Co mạch dưới da làm giảm lượng máu đưa nhiệt tới da, góp phần giảm mất nhiệt. Không nhầm cơ chế giữ lại nhiệt này với việc cơ run tạo thêm nhiệt. Đáp án D.
Hai cách giúp cơ thể chống lạnh
Trong trời lạnh, một người vừa có da lạnh hơn vừa run. Co mạch dưới da giúp bớt đưa nhiệt ra bề mặt; các co cơ khi run tạo thêm nhiệt.
Mặc quần áo đủ ấm cũng giúp giảm mất nhiệt nhưng không phải cơ chế cơ thể tự tạo nhiệt. Các biện pháp hỗ trợ và đáp ứng của cơ thể có thể phối hợp.
Bài luyện
Đáp ứng nào giúp tăng tạo nhiệt khi lạnh?
Đúng: hoạt động cơ làm tăng tạo nhiệt.
Đây là đáp ứng thuận lợi cho tỏa nhiệt.
Bay hơi lấy nhiệt, không tạo thêm nhiệt cho cơ thể.
Cách này có thể làm tăng mất nhiệt khi lạnh.
Lời giải
Run là những co cơ làm tăng tạo nhiệt. Co mạch và mặc đủ ấm chủ yếu giảm mất nhiệt, nên cần phân biệt chúng với run. Đáp án A.
Giảm tác động của nóng và lạnh
Khi nóng, nghỉ ở nơi mát, thoáng; dùng quần áo phù hợp, giảm vận động nặng ngoài nắng và uống nước phù hợp nhu cầu. Khi trời nóng ẩm, mồ hôi khó bay hơi hơn nên làm mát có thể kém hiệu quả dù vẫn ra mồ hôi.
Khi lạnh, giữ quần áo khô, mặc đủ ấm, tránh ở lâu trong gió lạnh hoặc nước lạnh. Những biện pháp này giúp cơ thể, không có nghĩa khả năng tự điều hòa luôn đủ trong mọi môi trường.
Bài luyện
Trong môi trường nóng ẩm, một người ra nhiều mồ hôi nhưng vẫn nóng. Giải thích nào phù hợp?
Mồ hôi vẫn có nước; cần xét môi trường ảnh hưởng bay hơi.
Làm mát phụ thuộc sự bay hơi và điều kiện môi trường.
Đúng: phân biệt lượng tiết với hiệu quả bay hơi.
Não tham gia điều hòa cả khi nóng và lạnh.
Lời giải
Mồ hôi góp phần làm mát khi bay hơi. Trong nóng ẩm, bay hơi có thể kém hiệu quả; ra nhiều mồ hôi không bảo đảm cơ thể đã tỏa đủ nhiệt. Đáp án C.